Demans belirtileri, gündelik unutkanlıklardan farklı olarak yakın geçmişi tamamen unutmak, aynı soruları kısa aralıklarla tekrarlamak ve günlük işleri bağımsız yapamamakla kendini gösterebiliyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Nöroloji Uzmanı Dr. Celal Şalçini, günlük unutkanlık ile demans arasındaki farkı, stres ve uykusuzluğun hafızaya etkisini ve hangi durumlarda nörolojik değerlendirme gerektiğini anlattı.
Dr. Şalçini, “İlerleyen yaşla birlikte hatırlama hızının yavaşlaması doğal bir süreç. Ancak ütüyü buzdolabına koymak gibi davranışlar yaşlılık belirtisi değil, hastalığın net bir işaretidir ve mutlaka nörolojik bir değerlendirme gerektirir” diyor.
Yakın geçmişi hatırlayamamak ciddi bir uyarı olabilir
Anahtarın nereye konduğunu unutmak, ocağın açık kaldığını sanıp kontrol etmek ya da bir anlığına birinin adını hatırlayamamak genellikle yorgunluk ve dikkat eksikliğinin sonucu. Dr. Şalçini, “Ancak tehlike çanları; az önce yapılan bir konuşmayı hiç yaşanmamış gibi tamamen unutmak, aynı soruyu kısa süre içinde defalarca sormak veya yıllardır ezbere bilinen evin yolunu bulamamak gibi durumlarda çalar” diyor.
Dr. Şalçini’ye göre mesele “eşyanın yerini bulamamak” değil, “yakın geçmişi zihne hiç kaydedememek” boyutuna ulaştığında vakit kaybetmeden bir uzmana başvurmak gerekiyor.
Demans belirtileri yaşlılığın doğal parçası değil
İsimleri biraz daha geç hatırlamak veya yeni bir şey öğrenirken daha fazla zamana ihtiyaç duymak ilerleyen yaşla birlikte doğal karşılanabiliyor. Ancak Dr. Şalçini şu uyarıda bulunuyor:
“‘Yaşlandım, ondan unutuyorum’ diyerek durumu geçiştirmek, altta yatan ciddi bir hastalığın erken teşhis ve tedavi şansını yok eder. Eğer unutkanlık; kişinin tek başına faturalarını ödemesine, yemeğini yapmasına, ocak kullanmasına veya kişisel bakımını sağlamasına engel oluyorsa, bu kesinlikle yaşlılığın doğal bir parçası değildir. Ayrıca eşyaları çok alakasız yerlere koymak (örneğin ütüyü buzdolabına koymak) gibi davranışlar yaşlılık belirtisi değil, hastalığın net bir işaretidir ve mutlaka nörolojik bir değerlendirme gerektirir.”
Unutkanlığın hangi noktada Alzheimer işareti olabileceğini Unutkanlık ve Alzheimer arasındaki fark başlıklı yazımızda da ele almıştık.
Stres ve uykusuzluk hafızayı zorluyor
“Stres ve uykusuzluk beynin en büyük düşmanlarındandır” diyen Dr. Şalçini, kronik stres altında salgılanan kortizol hormonunun beynin hafıza merkezi olan hipokampüsü baskılayarak yeni bilgilerin kaydedilmesini zorlaştırdığını belirtiyor: “Aynı şekilde, beynimiz biz uyurken gün içindeki bilgileri ayıklar, depolar ve adeta kendi kendini temizler. Yeterli ve kaliteli uyku alınmadığında bu gece temizliği yapılamaz; sonuç olarak zihin sekmeleri açık kalmış ve hafızası dolmuş bir bilgisayar gibi yavaşlar, en basit kelimeleri bile bulmakta güçlük çeker.”
Beyin sisi ile demans arasındaki fark
Dr. Şalçini’ye göre ikisini ayırt etmenin en kolay yolu, bilginin geri gelip gelmediğine bakmak: “Beyin sisi yaşarken zihin bulanıktır, odaklanamaz; ancak ipucu verildiğinde ya da biraz zaman geçtiğinde aranan bilgi hatırlanır. Alzheimer gibi gerçek hafıza kaybı hastalıklarında ise o bilgi beyinden tamamen silinmiştir. Örneğin; beyin sisi yaşayan biri gözlüğünü nereye koyduğunu bulmakta zorlanır ama bulduğunda oraya koyduğu anı hatırlar. Alzheimer hastası ise gözlüğü bulsa bile onun kendisine ait olduğunu reddedebilir veya oraya nasıl geldiğine dair hiçbir fikri olmaz.”
Sık sorulan sorular
Demans belirtileri nelerdir?
Yakın geçmişte yaşananları tamamen unutmak, aynı soruları kısa aralıklarla tekrar sormak, bilinen yolları bulamamak, eşyaları alakasız yerlere koymak ve fatura ödeme, yemek yapma gibi günlük işleri bağımsız yapamamak önemli işaretler arasında yer alıyor.
Her unutkanlık demans mıdır?
Hayır. Anahtarı nereye koyduğunu unutmak ya da bir ismi anlık hatırlayamamak çoğu zaman yorgunluk ve dikkat eksikliğine bağlıdır. Günlük yaşamı etkileyen unutkanlıklar ise değerlendirilmelidir.
Stres hafızayı etkiler mi?
Evet. Dr. Şalçini’ye göre kronik stres altında salgılanan kortizol yeni bilgilerin kaydedilmesini zorlaştırır; uykusuzluk da hafızayı olumsuz etkiler.
Beyin sisi ile Alzheimer nasıl ayırt edilir?
Beyin sisinde bilgi ipucuyla ya da zamanla hatırlanabilir. Alzheimer gibi gerçek hafıza kaybında ise bilgi geri gelmez.
