Halı saha maçları sırasında yaşanan ani kalp krizi vakaları, yoğun egzersizin kalp sağlığı üzerindeki etkilerini yeniden gündeme taşıyor. Sosyal medyanın yaygınlaşması ve saha kameralarının artmasıyla bu olayların daha görünür hale geldiğini belirten Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi Kardiyoloji Uzmanı Dr. Ersin Özen, “Bu vakalar, özellikle hareketsiz yaşam süren kişilerin hazırlıksız şekilde yüksek tempolu sporlara başlamasının ciddi riskler doğurabileceğini bir kez daha hatırlatıyor” diyor.
Halı saha gibi ani tempolu sporlar kalbi zorluyor
Modern yaşamın getirdiği hareketsizlik nedeniyle birçok kişi günün büyük bölümünü masa başında geçiriyor. Dr. Özen, bu durumun hafta sonu yapılan maçlarda kalbe ciddi yük bindirebileceğini anlatıyor: “Uzun süre hareketsiz kalan bireylerin hazırlıksız şekilde yüksek efor gerektiren aktivitelere başlaması kalp üzerinde ciddi yük oluşturabilir. Özellikle halı saha gibi kısa sürede yüksek tempo gerektiren sporlarda kalp hızının ve tansiyonun ani yükselmesi, altta yatan kalp-damar hastalıklarını tetikleyebilir ve ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.”
Bu nedenle spora başlamadan önce kişinin kendi kondisyonunu bilmesi önem taşıyor. Bilinçli spor yapmanın kuralları da hazırlıksız efordan kaçınmayı öneriyor.
Bu belirtiler varsa oyun hemen bırakılmalı
Kalp krizinin en tipik belirtisi göğsün orta kısmında hissedilen baskı, sıkışma, ağırlık veya yanma hissi. Dr. Özen, egzersiz sırasında görülen uyarı işaretlerine dikkat çekiyor: “Özellikle egzersiz sırasında ortaya çıkan ve kişiyi durup dinlenmeye zorlayan göğüs ağrıları mutlaka ciddiye alınmalı. Ani nefes darlığı, baş dönmesi, göz kararması, baygınlık hissi ve soğuk terleme gibi belirtiler de önemli uyarı işaretleri arasında. Bu şikayetlerden herhangi biri görüldüğünde fiziksel aktivite derhal sonlandırılmalı ve vakit kaybetmeden tıbbi değerlendirme alınmalı.”
İlk dakikalar hayat kurtarıyor: Kalp masajı ve AED
Dr. Özen, sahada bulunanların neler yapabileceğini şöyle sıralıyor: “Bu tür durumlarda kişinin bilinci ve solunumu hızla değerlendirilmeli. Bilinç kaybı ve nabız yokluğu varsa vakit kaybetmeden kalp masajına başlanması hayati önem taşır. Ani kalp durmalarının önemli bir kısmında ölümcül ritim bozuklukları rol oynar ve otomatik eksternal defibrilatör (AED) cihazlarının erken dönemde kullanılması hayatta kalma şansını belirgin şekilde artırabilir.”
Özen’e göre spor ve egzersiz yapılan alanlarda AED cihazlarının yaygınlaştırılması önemli bir halk sağlığı yaklaşımı: “Ani kalp durmalarında ilk birkaç dakika içinde yapılan doğru müdahale hem yaşam kurtarır hem de kalıcı beyin hasarı riskini azaltabilir.” Sağlık Bakanlığı da kalabalık alanlarda kalp şok cihazı bulundurulmasına yönelik düzenleme hazırlığını kamuoyuyla paylaşmıştı.
Risk yaşa göre değişiyor
Spor sırasında ortaya çıkan kalp sorunlarının nedenleri yaşa göre farklılık gösterebiliyor. Dr. Özen, “Özellikle 35 yaş altındaki bireylerde; yapısal kalp hastalıkları, genetik ve doğumsal anomaliler, hipertrofik kardiyomiyopati gibi kalp kası hastalıkları, doğumsal ritim bozuklukları ve koroner damar anomalileri ön plana çıkar. Daha ileri yaş gruplarında ise vakaların büyük çoğunluğundan koroner arter hastalığı ve damar sertliği sorumludur” diyor.
Sigara kullanımı, yüksek kolesterol, hipertansiyon, ailede erken yaşta kalp krizi öyküsü ve diğer kronik hastalıklar da riski artıran etkenler arasında. Özen, “Bu nedenle özellikle düzenli egzersiz alışkanlığı bulunmayan kişilerin yoğun fiziksel aktiviteye başlamadan önce sağlık kontrollerini ihmal etmemesi büyük önem taşır” uyarısında bulunuyor.
Kalp krizi ile ani kardiyak ölüm aynı şey değil
Kalp krizi, kalbi besleyen koroner damarlardan birinin ya da birkaçının aniden tıkanması sonucu kalp kasının yeterli oksijen alamaması ve hasar görmesiyle ortaya çıkıyor. Dr. Özen farkı şöyle açıklıyor: “Ani kardiyak ölüm ise kalbin elektrik sisteminde gelişen ciddi ritim bozuklukları nedeniyle kan dolaşımının aniden durması sonucu meydana gelir. Ani kardiyak ölümlerin en önemli nedenlerinden biri kalp krizi olsa da her kalp krizi ani kardiyak ölüme yol açmaz. Bu nedenle iki tablonun farklı mekanizmalarla geliştiğini bilmek önemli.”
Sık sorulan sorular
Halı saha maçında kalp krizi riski neden artıyor?
Dr. Ersin Özen’e göre uzun süre hareketsiz kalan kişilerde kısa sürede yüksek tempo, kalp hızını ve tansiyonu aniden yükselterek altta yatan kalp-damar hastalıklarını tetikleyebiliyor.
Maç sırasında hangi belirtiler tehlikelidir?
Göğüste baskı, sıkışma veya yanma, ani nefes darlığı, baş dönmesi, göz kararması, baygınlık hissi ve soğuk terleme. Bu durumda oyun bırakılmalı ve tıbbi yardım alınmalı.
Sahada biri yere yığılırsa ne yapılmalı?
Hemen 112 aranmalı, bilinç ve solunum kontrol edilmeli. Bilinç kaybı ve nabız yokluğu varsa kalp masajına başlanmalı, varsa AED cihazı kullanılmalı.
Spora başlamadan önce kontrol gerekir mi?
Özellikle düzenli egzersiz alışkanlığı olmayanlar ve sigara, yüksek kolesterol, hipertansiyon ya da ailede erken kalp krizi öyküsü bulunanlar yoğun aktiviteden önce sağlık kontrolünden geçmeli.
