Osteoporoz (kemik erimesi), ilerleyen evrelere kadar belirti vermeden gelişebilen ve kırık riskini ciddi oranda artıran kronik bir iskelet hastalığı. Toplumda “sessiz hastalık” olarak da bilinen osteoporozla ilgili açıklama yapan Daviva Avcılar Hastanesi Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Bölümü’nden Prof. Dr. Demet Tekdöş Demircioğlu, 20 Ekim Dünya Osteoporoz Günü dolayısıyla kemik sağlığının korunması, risk faktörleri, erken tanı ve tedavi yöntemleri hakkında bilgi verdi.
Osteoporoz nedir?
Osteoporoz, kemik kütlesinin azalması ve kemik dokusunun yapısının bozulmasıyla seyreden ilerleyici bir hastalık. Canlı birer doku olan kemiklerde yapım ve yıkım hücreleri sürekli bir denge içinde çalışıyor. Yaşlanma, hormonal değişimler ve yetersiz beslenme gibi etkenlerle bu denge bozulduğunda yıkım hızı yapımın önüne geçiyor ve kemikler en küçük darbede bile kırılabilecek kadar hassaslaşıyor. Prof. Dr. Demircioğlu’nun aktardığına göre araştırmalar, özellikle menopoz sonrası ilk 5 yılda kadınlarda kemik yoğunluğunun yüzde 20’ye kadar azalabildiğini gösteriyor.
Belirtiler ilerleyen evrelerde ortaya çıkıyor
Hastalık genellikle ilk aşamalarda ağrı ya da şikayete yol açmıyor. Bel ve sırt ağrısı, boy kısalması, kamburluk (kifoz) ve hafif düşmelerde meydana gelen kırıklar, hastalığın ilerlediği dönemlerde ortaya çıkan temel belirtiler.
Tanıda kullanılan standart yöntem, DXA (Dual-Energy X-ray Absorptiometry) adı verilen kemik yoğunluğu ölçümü. Ağrısız ve hızlı bir işlem olan DXA ile kemik mineral yoğunluğu (T-skoru) belirlenerek osteopeni (ön evre) veya osteoporoz tanısı erken aşamada konulabiliyor. Ölçümün ayrıntılarını Osteoporoz teşhisinde DEXA testi başlıklı yazımızda bulabilirsiniz.
Sadece kadınları değil erkekleri de etkiliyor
Menopoz sonrası östrojen düzeyinin düşmesi nedeniyle osteoporoz 50 yaş üstü kadınlarda oldukça sık görülüyor. Prof. Dr. Demircioğlu’na göre Türkiye’de 50 yaş üstü kadınların yaklaşık üçte birinde bu tabloya rastlanıyor. Ancak osteoporoz yalnızca bir kadın hastalığı değil. Testosteron düşüklüğü, sigara ve alkol kullanımı ve hareketsizlik gibi etkenler nedeniyle 65 yaş üstü erkeklerde de ciddi bir kemik erimesi riski bulunuyor. Aile öyküsünde kırık veya osteoporoz olan kişilerde riskin yüzde 50’ye kadar artabildiği belirtiliyor.
Psikolojik boyutu da ihmal edilmemeli
Osteoporoz yalnızca fiziksel kısıtlılığa yol açan bir kemik hastalığı değil; hastaların psikolojik ve sosyal yaşamını da etkileyebiliyor. Sürekli ağrı korkusu, düşme endişesi ve kırık sonrası gelişen hareket kısıtlılığı; bağımlılık hissi, sosyal izolasyon, özgüven kaybı, kaygı ve depresyon riskini artırabiliyor. Prof. Dr. Demircioğlu, araştırmaların osteoporoz tanısının yaşam kalitesinde yüzde 30’a varan düşüşlere yol açabildiğini gösterdiğini belirterek tedavide destek grupları, psikolojik danışmanlık, farkındalık (mindfulness) ve nefes egzersizleri gibi ruhsal dayanıklılığı artıran yaklaşımların da göz önünde bulundurulması gerektiğini vurguluyor.
Osteoporoza karşı güçlü kemikler için 5 öneri
Prof. Dr. Demircioğlu’na göre erken yaşlardan itibaren doğru yaşam alışkanlıklarını benimsemek, ileri yaşlarda oluşabilecek kırık riskine karşı en güçlü kalkan:
- Kalsiyum alımına özen gösterin: Yetişkinlerin günlük 1000-1200 mg kalsiyum ihtiyacı bulunuyor. Süt, yoğurt, peynir ve yeşil yapraklı sebzeler kalsiyum bakımından zengin.
- D vitamini dengenizi koruyun: Kalsiyumun emilimi için gerekli olan D vitamini için günde 15-20 dakika güneş ışığından yararlanmak önem taşıyor.
- Düzenli egzersiz yapın: Yürüyüş, hafif ağırlık antrenmanları ve merdiven çıkmak kemik yapımını destekliyor. Haftada en az 150 dakika orta düzeyde egzersiz öneriliyor.
- Zararlı alışkanlıklardan uzak durun: Sigara kemik yapıcı hücrelerin aktivitesini baskılarken alkol kalsiyum emilimini düşürerek kemik erimesini hızlandırabiliyor.
- Kemik ölçümlerinizi ihmal etmeyin: Yaşa ve risk faktörlerine göre kemik yoğunluğu ölçümü yaptırmak, kemik sağlığını korumada önemli.
Tedavide hedef kemik kaybını durdurmak ve kırıkları önlemek
Osteoporoz tedavisinde amaç mevcut kemik yoğunluğunu korumak, yıkımı yavaşlatmak ve kırık riskini en aza indirmek. Tedavide kemik yıkımını yavaşlatan ilaçların yanı sıra gerekli durumlarda biyoteknolojik tedaviler uygulanabiliyor. İlaç tedavisine ek olarak kalsiyum ve D vitamini takviyeleri, dengeli protein alımı, kas gücünü artıran fizyoterapi ve denge egzersizleri, yaşam kalitesini artırmada ve düşme riskini azaltmada önemli rol oynuyor.
Prof. Dr. Demircioğlu, erken tanı ve doğru planlamayla osteoporozun etkilerinin kontrol altına alınabileceğini belirterek 50 yaş üzerindeki kadınların ve 65 yaş üzerindeki erkeklerin kemik yoğunluğu taramalarını aksatmaması gerektiğini vurguluyor.
Sık sorulan sorular
Osteoporoz belirti verir mi?
Genellikle erken dönemde belirti vermez. Bel ve sırt ağrısı, boy kısalması, kamburluk ve hafif düşmelerde meydana gelen kırıklar hastalık ilerlediğinde ortaya çıkar.
Osteoporoz nasıl teşhis edilir?
Standart yöntem DXA adı verilen kemik yoğunluğu ölçümüdür. Ağrısız ve hızlı bu test ile T-skoru belirlenerek osteopeni veya osteoporoz tanısı konulabilir.
Erkeklerde de osteoporoz görülür mü?
Evet. Testosteron düşüklüğü, sigara, alkol ve hareketsizlik gibi etkenler nedeniyle özellikle 65 yaş üstü erkeklerde de risk bulunur.
Kemik sağlığı için günde ne kadar kalsiyum gerekir?
Prof. Dr. Demircioğlu’na göre yetişkinlerin günlük 1000-1200 mg kalsiyum ihtiyacı vardır. Süt ürünleri ve yeşil yapraklı sebzeler iyi kaynaklardır.
