Afetlere hazırlık yalnızca bireylerin değil, kurumların da sorumluluğu. Üsküdar Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu (SHMYO) Müdür Yardımcısı ve Acil Durum ve Afet Yönetimi Program Başkanı Öğr. Gör. Esad Sadık Demirtaş, afetlerde can kayıplarını azaltmanın temelinin güvenli yapılaşma, etkili denetim ve güçlü kurumlar olduğunu vurguluyor. Demirtaş’a göre afet bilinci günlük yaşamın bir parçası haline getirilmeli: “Vatandaştan hazırlıklı olmasını isterken kurumların sorumluluklarını da açıkça konuşmalıyız.”
“Afet öncesinde kayıpları azaltacak yatırımlar belirleyici”
Demirtaş, Türkiye’nin afet yönetiminde kurumsal bir yapıya ve müdahale planlarına sahip olduğunu, ancak hazırlığın sahadaki işleyişle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söylüyor:
“Türkiye’nin afet yönetiminde kurumsal bir yapısı ve müdahale planları bulunuyor. Ancak hazırlığı değerlendirirken planların sahada nasıl işlediğine, binaların güvenliğine ve yerel imkanlara birlikte bakmalıyız. Son büyük depremlerin ardından hazırlanan resmi raporlar; güvenli yapılaşmanın, etkili denetimin, yerel müdahale kapasitesinin ve kurumlar arası koordinasyonun güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koydu. Buradan çıkaracağım temel ders şu: Afet sonrasında müdahale edebilmek kadar, öncesinde kayıpları azaltacak yatırımları yapmak da belirleyicidir. Deprem, sel, yangın ve heyelan için bulunduğumuz yerin tehlikelerine uygun hazırlık yapmalıyız.”
Afetlere hazırlık evde başlıyor
Demirtaş’a göre afet eğitimi yalnızca deprem sırasında yapılması gerekenleri öğrenmekten ibaret değil:
“Afet farkındalığı, yaşadığımız çevrenin tehlikelerini tanımayı, evdeki riskleri azaltmayı ve ailece ne yapacağımızı önceden kararlaştırmayı kapsar. Aileler buluşma yerlerini, birbirlerine nasıl ulaşacaklarını ve güvenli çıkış yollarını belirlemeli; dolapları sabitlemeli, acil durum çantalarını hazırlamalıdır. Çocukların, yaşlıların, engelli bireylerin ve düzenli ilaç kullananların ihtiyaçları ayrıca planlanmalıdır.”
Evde bulundurulması önerilen malzemelerle ilgili 33 ülkenin stok çağrısı haberimize de göz atabilirsiniz.
“Doğru davranış, afetin türüne göre değişir”
“Depremde sarsıntı sürerken merdivenlere koşmamak ve çök-kapan-tutun hareketi ile hedef küçültmek, yangında güvenli çıkış yolunu bilmek önemlidir. Sonrasında ise kendi güvenliğimizi kontrol etmek, hasarlı yapılardan uzak durmak ve yetkililerin yönlendirmelerini izlemek gerekir. İlk yardım da uygulamalı eğitimle öğrenilmelidir. Eğitimler; yaşa ve ihtiyaca uygun, kısa aralıklarla tekrarlanan ve uygulamayla pekiştirilen bir yapıda olmalıdır.”
Bireysel ve kurumsal sorumluluk birbirini tamamlıyor
Demirtaş, can ve mal kayıplarının azaltılmasında kurumların ve yerel yönetimlerin sorumluluğunun da belirleyici olduğunu vurguluyor:
“Bu sorumluluklar birbirini tamamlar; ancak aynı imkanlara ve etkiye sahip değildir. Vatandaş eşyasını sabitleyebilir, aile planını hazırlayabilir. Güvenli yapılaşma, altyapı, dere yataklarının korunması, denetim ve kesintisiz kamu hizmetleri ise kurumsal sorumluluk gerektirir. Benim değerlendirmem, büyük kayıpları azaltmanın temelinin güvenli yerleşimler ve işleyen kurumlar olduğudur. Bireysel hazırlık bu temeli güçlendirir.”
“Yanlış bilgiler insanları tehlikeye yönlendirebilir”
“Korku anlaşılabilir bir tepkidir. Önceden çalışılmış davranışlar, belirsizlik anında daha kontrollü hareket etmeye yardımcı olur. Doğrulanmamış tahliye çağrıları, eski görüntüler ve yanlış konum bilgileri ise insanları tehlikeye yönlendirebilir, yardımın doğru yere ulaşmasını zorlaştırabilir.”
Demirtaş’a göre kurumlar kısa, anlaşılır, zaman bilgisi içeren ve tutarlı açıklamalar yapmalı. Vatandaşlar paylaşmadan önce bilginin kaynağını, tarihini ve yerini kontrol etmeli; AFAD, valilik ve ilgili kurumların duyurularını izlemeli. Yakınlarla haberleşirken mümkünse kısa mesaj ya da internet tabanlı mesajlaşma kullanılmalı, zorunlu telefon görüşmeleri kısa tutulmalı.
Tatbikatlar planların işleyip işlemediğini gösteriyor
Okulların, üniversitelerin, hastanelerin ve iş yerlerinin hazırlık düzeyinin farklı ölçütlerle değerlendirilmesi gerektiğini söyleyen Demirtaş, bina güvenliği, açık kaçış yolları, çalışanların görevlerini bilmesi ve hizmetin devamlılığının ayrı ayrı incelenmesi gerektiğini belirtiyor:
“Tahliye sırasında nerede yığılma yaşandığı, desteğe ihtiyaç duyan kişilere kimin yardım edeceği ve toplanma alanında sayımın nasıl yapılacağı uygulamada görülür. Hastanelerde hastaların güvenliği ve sağlık hizmetinin sürdürülmesi ayrıca planlanmalıdır. Tatbikatın ardından eksikler belirlenmeli, sorumluları atanmalı ve düzeltmeler takip edilmelidir.”
Demirtaş’a göre hazırlık yıl boyunca sürmeli: “Okulda öğrenilen bilgi eve taşınmalı; mahallelerde, üniversitelerde ve iş yerlerinde düzenli eğitim ve tatbikatlarla pekiştirilmelidir. Afet sonrasında yükselen duyarlılığı kalıcı kılmak için hazırlığı günlük yaşamın bir parçası haline getirmeliyiz.”
AFAD gönüllülüğü çağrısı
Toplumsal dayanıklılığın artırılmasında gönüllülüğün önemine dikkat çeken Demirtaş, Destek AFAD Gönüllüsü eğitimlerinin yardım etme isteğini bilgi, beceri ve sorumlulukla buluşturduğunu söylüyor. Bu eğitimler gönüllülerin arama kurtarma, yangın, ilk yardım ve insani yardım gibi alanlarda profesyonel ekiplere destek olabilecek şekilde yetişmesini sağlıyor.
“Üniversitelerde öğrencilerin ve öğretim elemanlarının bu eğitimlere birlikte katılmasını, ortak bir hazırlık kültürünün gelişmesi açısından değerli buluyorum. Başarıyı, verilen sertifikalarla birlikte insanların öğrendiklerini ne ölçüde uygulayabildiğine bakarak değerlendirmeliyiz. AFAD’ın belirlediği şartları sağlayan ve eğitimlere zaman ayırabilecek herkese AFAD gönüllüsü olmasını tavsiye ediyorum.”
Sık sorulan sorular
Afetlere hazırlık için evde neler yapılmalı?
Aile buluşma yeri ve iletişim planı belirlenmeli, dolaplar sabitlenmeli, acil durum çantası hazırlanmalı; çocuk, yaşlı, engelli ve düzenli ilaç kullanan bireylerin ihtiyaçları ayrıca planlanmalı.
Deprem sırasında ne yapılmalı?
Sarsıntı sürerken merdivenlere koşulmamalı, çök-kapan-tutun hareketiyle hedef küçültülmeli; sonrasında hasarlı yapılardan uzak durulmalı.
Afet anında bilgi nasıl doğrulanır?
Bilginin kaynağı, tarihi ve yeri kontrol edilmeli; AFAD, valilik ve ilgili kurumların duyuruları takip edilmeli.
Kimler AFAD gönüllüsü olabilir?
AFAD’ın belirlediği şartları sağlayan ve eğitimlere zaman ayırabilen herkes Destek AFAD Gönüllüsü eğitimlerine başvurabiliyor.
