Türkiye’de üniversite diploması artık işsizliğe karşı güvence olmaktan çıkıyor. İLKE Vakfı Eğitim Politikaları Araştırma Merkezi’nin (EPAM) Eğitim İzleme Raporu 2025’e göre yükseköğretim mezunlarında işsizlik oranı yüzde 9,1 ile lise altı eğitimlilerin (yüzde 7,3) üzerinde. OECD ülkelerinde eğilim tam tersi yönde ilerlerken Türkiye’de diplomalı işsizlik eğitim ile istihdam arasındaki ilişkide yapısal bir kırılmaya işaret ediyor.
Diplomalı işsizlik: Türkiye’nin diploma paradoksu
YÖK, TÜİK, OECD ve İŞKUR verilerini bir araya getiren rapor, Türkiye’de eğitim seviyesi yükseldikçe işsizliğin azalması gerektiği yönündeki genel beklentinin karşılanmadığını gösteriyor. Rapora göre yükseköğretim mezununun işsizlik oranı yüzde 9,1’e ulaşırken lise altı eğitimlilerde bu oran yüzde 7,3’te kalıyor. OECD ülkelerinin çoğunda ise eğitim düzeyi arttıkça işsizlik riski azalıyor.
Diplomalı yoksulluk 20 yılda üç kat arttı
Raporun dikkat çeken bir başka bulgusu, yükseköğretim mezunları arasında yoksulluğun yükselmesi. 2006’da yüzde 1,3 olan yükseköğretim mezunu yoksulluk oranı bugün yüzde 4,6’ya çıkmış durumda. Yani 20 yılda diplomalı yoksulluk yaklaşık üç kat arttı.
Bölüme göre iş bulma süresi iki katına çıkıyor
Rapor, mezunların iş bulma süresinde de bölümler arasında derin bir uçurum olduğunu ortaya koyuyor:
- Sağlık alanı mezunları: Ortalama 9 ayda iş buluyor.
- Sosyal bilimler mezunları: İş bulmak için ortalama 18 ay bekliyor.
Bu tablo, yükseköğretimde kontenjan ve bölüm planlamasının işgücü piyasasının ihtiyaçlarıyla ne ölçüde uyumlu olduğu sorusunu gündeme getiriyor.
Diplomalı işsizlik ve aşırı eğitimlilik: Her beş mezundan biri diplomasının altında çalışıyor
Rapora göre her beş üniversite mezunundan biri, diplomasının gerektirdiğinin altında nitelik isteyen işlerde çalışıyor. “Aşırı eğitimlilik” olarak tanımlanan bu durum, mezunların sahip oldukları becerilerin işgücü piyasasında yeterince karşılık bulmadığını gösteriyor.
Her dört gençten biri ne eğitimde ne istihdamda
Raporun bir diğer çarpıcı bulgusu genç nüfusla ilgili. Türkiye’de her dört gençten biri ne eğitimde ne de istihdamda (NEİY) yer alıyor. Bu oran OECD ortalamasının yaklaşık iki katı.
Diplomalı işsizlik için çözüm önerileri
Rapor yalnızca sorunu ortaya koymakla kalmıyor; dijital dönüşüm çağında Türkiye için çözüm önerilerini de tartışmaya açıyor. Bu öneriler arasında şunlar yer alıyor:
- Modüler yükseköğretim modeli
- Sektörle entegre okul yapıları
- Mezunların istihdam durumunu izleyen mezun izleme sistemleri
Eğitim İzleme Raporu 2025’in tamamına İLKE Vakfı’nın internet sitesinden ulaşılabiliyor.
Diplomalı işsizlik hakkında sık sorulan sorular
Türkiye’de üniversite mezunlarının işsizlik oranı kaç?
İLKE Vakfı’nın Eğitim İzleme Raporu 2025’e göre yükseköğretim mezunlarında işsizlik oranı yüzde 9,1; lise altı eğitimlilerde ise yüzde 7,3.
Diplomalı işsizlik ne demek?
Eğitim düzeyi yükseldikçe işsizliğin azalması beklenirken Türkiye’de üniversite mezunlarının lise altı eğitimlilerden daha yüksek işsizlik oranına sahip olması.
NEİY ne demek?
Ne eğitimde ne istihdamda olan gençleri ifade ediyor. Rapora göre Türkiye’de her dört gençten biri bu grupta.
Hangi bölüm mezunları daha hızlı iş buluyor?
Rapora göre sağlık alanı mezunları ortalama 9 ayda iş bulurken sosyal bilimler mezunları 18 ay bekliyor.
