Mantar zehirlenmesi, havaların nemli ve yağışlı geçtiği sonbahar ve ilkbahar aylarında artış gösteriyor. Yeditepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Ahmet Aydın, doğadan toplanan mantarların ölümcül zehirlenmelere yol açabileceği uyarısında bulunuyor. Aydın’a göre zehirli ve yenilebilir mantarlar birbirine çok benzeyebiliyor, aynı bölgede farklı türler yetişebiliyor ve zehirli bir mantarın zehri pişirilmekle ortadan kalkmıyor.
Mantar zehirlenmesi neden sonbaharda artıyor?
Prof. Dr. Aydın, mantarların nemli ortamları sevdiğini ve uygun koşullarda hızla büyüdüğünü hatırlatıyor: “Halkımız da doğada yetişen mantarların lezzetli olduğunu düşündüğü veya bu mantarları tanıdığını sandığı için onları toplayıp tüketiyor. Bunun sonucunda maalesef her yıl ülkemizde zehirlenme vakaları görülüyor.”
Görünüşe, renge ve kokuya bakarak ayırt edilemiyor
Aydın’a göre mantarların zehirli olup olmadığı görünüşüne, rengine, kokusuna ya da dokusuna bakılarak anlaşılamıyor: “Bildiğinizi zannetseniz bile mantarlar birbirine o kadar çok benzeyebilir ki yenilebilir ve zehirli olanları ayırt etmek oldukça zorlaşır. Vatandaşlarımız televizyonda veya bir fotoğrafta gördüğü mantarın yenilebilir olduğunu düşünüp ‘Bu mantara benziyor, bunu toplayıp yiyeyim’ dediğinde çok ciddi sorunlarla karşılaşabilir.” Aydın’ın uyarısı net: “Mantar yemezseniz ölmezsiniz. Ancak zehirli bir mantar yerseniz maalesef hayatınızı kaybedebilirsiniz.”
Belirtiler saatler, hatta günler sonra çıkabiliyor
Belirtiler tüketilen mantarın türüne göre değişiyor. Bazı mantarlar yaklaşık 30-45 dakika sonra bulantı, kusma ve ishale yol açıyor; erken ortaya çıkan bu şikayetler kişinin hastaneye başvurmasını sağlayabiliyor. Ancak ölümcül olabilen zehirlenmelerde tablo farklı. Aydın, “Kişi doğadan topladığı mantarı tüketiyor ancak ilk gün, bazen 16 saat boyunca hiçbir belirti görülmüyor. İkinci gün veya tüketimden 18-19 saat sonra bulantı, kusma ve ishal gibi şiddetli mide-bağırsak belirtileri ortaya çıkabiliyor. En tehlikeli sonuçlardan biri de karaciğer yetmezliği” diyor.
Türkiye’de de bulunan ve köygöçüren olarak bilinen Amanita phalloides türü, gecikmeli belirtileri nedeniyle tedaviyi zorlaştırabiliyor ve bazı vakalarda karaciğer nakli gerekebiliyor. Aydın, belirtileri 14 gün sonra ortaya çıkabilen bir mantar grubu daha olduğunu, iki hafta sonra görülen bulantı ve kusmada bile daha önce tüketilen mantarın akla getirilmesi gerektiğini vurguluyor. Mantar zehirlenmesi belirtileri bu yüzden kolayca gözden kaçabiliyor.
Zehir pişirmekle ortadan kalkmıyor
Prof. Dr. Aydın, yaygın bir yanlışa dikkat çekiyor: “Vatandaşlarımız, ‘Pişirdim, zehri geçti’ diyebiliyor. Ancak zehirli mantarların zehri pişirmeyle ortadan kalkmaz. Konserve yapmak veya mantarı daha sonra tüketmek üzere saklamak da bu riski ortadan kaldırmaz.” Bu nedenle mantar tüketmek isteyenlerin doğadan toplanan mantarlar yerine marketlerde satılan kültür mantarlarını tercih etmesi gerekiyor.
Tanıdık bölge de güvenli değil
Daha önce mantar topladığı yeri tanıyan kişilerin de dikkatli olması gerekiyor. Aydın, “Bir yıl belirli bir bölgede yetişen mantarı tanıdığınızı ve zehirsiz olduğunu düşünebilirsiniz. Ancak sonraki yıllarda aynı bölgede başka bir mantar türü de yetişebilir. Bu mantar, bildiğiniz mantara çok benzeyebilir ve ikisini karıştırarak tüketebilirsiniz. Bu nedenle doğadan mantar toplayıp yemek, alınabilecek en büyük risklerden biridir. Bu riski almayın” diyor.
Çocuklar daha ağır etkilenebiliyor
Mantar zehirlenmesi aynı aileden birden fazla kişiyi etkileyebiliyor. Aydın’a göre vücut ağırlıkları daha düşük olduğu için çocuklar zehirli maddelere karşı daha hassas: “Anne ve baba kalıcı bir hasarla da olsa hayatta kalabilirken çocuklar daha ağır etkilenebiliyor.”
Sık sorulan sorular
Mantar zehirlenmesi belirtileri ne zaman başlar?
Türüne göre değişir; bazı mantarlarda 30-45 dakika içinde, ölümcül türlerde ise 16-19 saat, bazı gruplarda 14 gün sonra başlayabilir.
Zehirli mantar pişirilince zararsız hale gelir mi?
Hayır. Prof. Dr. Aydın’a göre pişirmek, konserve yapmak ya da saklamak zehri ortadan kaldırmaz.
Zehirli mantar görünüşünden anlaşılır mı?
Hayır. Zehirli ve yenilebilir mantarlar rengine, kokusuna ya da dokusuna bakılarak ayırt edilemez.
Mantar zehirlenmesinden şüphelenilirse ne yapılmalı?
Belirtilerin geçmesi beklenmeden 112 aranmalı ya da en yakın acil servise başvurulmalı; 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’nden de bilgi alınabilir.
