- Hazır soslardaki gizli tehlike: Sağlığa zararları neler?
- Hangi maddeler çocuklarda davranış sorunlarını tetikleyebilir?
- Uzmanlar hangi sağlık risklerine dikkat çekiyor?
- Paketli gıdalarda bulunan bazı kanserojen veya potansiyel olarak zararlı katkı maddeleri neler?
- Evde sağlıklı sos nasıl hazırlanır?
Hazır soslardaki gizli tehlike: Katkı maddeleri
Hazır sosların sık tüketilmesi, yalnızca damak tadını değil, genel sağlığı da olumsuz etkiliyor. Özellikle yüksek yağ ve tuz oranlarıyla dikkat çeken bu ürünler; çocuklarda hiperaktivite artışına, yetişkinlerde ise ödem ve karın çevresi yağlanmasına neden olabiliyor. Uzmanlar, yaygın sosların içerdiği katkı maddeleri nedeniyle mide sorunları yaşayan bireylerin daha da dikkatli olması gerektiğini vurguluyor.
Zararlı maddeler çocukları da etkiliyor
Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Beslenme ve Diyet Uzmanı Hülya Yiğit, sosların içerdiği katkı maddelerine karşı özellikle çocukların hassas olduğunu belirtiyor. Yüksek ısıyla hazırlanan birçok sosun, kanserojen madde içerebildiğini vurgulayan Yiğit, “Hazır sosların içerdiği monosodyum glutamat (MSG), renklendiriciler ve koruyucular; çocuklarda hiperaktiviteyi tetikleyebilir” diyor.
Türk mutfağında sosların yeri sınırlıydı
Yemek kültürlerinin etkileşime açık hale gelmesiyle birlikte, geleneksel Türk mutfağında fazla yeri olmayan soslar da sofralarda daha fazla yer bulmaya başladı. Hülya Yiğit bu durumu şöyle açıklıyor:
“Artık market raflarında onlarca çeşit sos görüyoruz. Birçoğumuz yemeğin kokusunu, görüntüsünü ya da tadını daha cazip hale getirmek için bu ürünleri kullanıyoruz. Ancak içeriklerine dikkat etmeden kullanmak ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.”
Mide rahatsızlığı olanlar için uyarı ⚠️
Ketçap, mayonez, barbekü, acı veya soya sosu gibi hazır ürünlerin çoğu, hem yüksek tuz ve yağ içeriyor hem de işleme sırasında sağlığa zararlı bileşenler oluşabiliyor. Yiğit, bu durumun neden olabileceği sağlık sorunlarını şöyle sıralıyor:
- Vücutta ödem birikimi
- Aşırı tuz alımına bağlı olarak kemiklerden kalsiyum çekilmesi
- Karın çevresinde yağlanma
- Gastrit veya reflü gibi mide rahatsızlıklarının tetiklenmesi
Paketli gıdalarda bulunan bazı kanserojen veya potansiyel olarak zararlı katkı maddeleri:
Yapay Tatlandırıcılar
- Aspartam (E951)
- Sukraloz
- Sakarin
- Yüksek fruktozlu mısır şurubu (HFCS)
Koruyucular
- Sodyum sülfit
- Sodyum nitrat / Sodyum nitrit
- BHA (Bütillenmiş hidroksianisol)
- BHT (Bütillenmiş hidroksitoluen)
- Sülfür dioksit
Lezzet Artırıcılar
- Monosodyum glutamat (MSG)
- Potasyum bromat
Gıda Boyaları
- Sunset Yellow (E110)
- Tartrazin (E102)
- Karmoisine (E122)
- Panceau (E124)
- Quinoline (E104)
- Allura Red (E129)
Diğer Kimyasallar
- Bisphenol-A (BPA)
- Titanyum dioksit
- Formaldehit
Bu katkı maddeleri, bazı sağlık uzmanları tarafından kanserojen veya sağlık açısından riskli olarak değerlendirilmektedir. Özellikle uzun süreli ve yüksek miktarda tüketimlerinin sağlık üzerinde olumsuz etkileri olabileceği düşünülmektedir.
Evde sos hazırlamak mümkün 🍋
Hazır ürünler yerine ev yapımı sosların tercih edilebileceğini vurgulayan Hülya Yiğit, hem sağlıklı hem de lezzetli bir pesto sos tarifi de paylaşıyor:
- 2 demet taze fesleğen
- 3 yemek kaşığı rendelenmiş parmesan peyniri
- 3 yemek kaşığı çam fıstığı, ceviz veya yer fıstığı
- Yarım limon suyu
- Yarım çay bardağı sızma zeytinyağı
- 1-2 diş sarımsak
- 2-3 gram tuz
Tüm malzemeler karıştırılıp blender ile püre haline getirilerek cam kapta buzdolabında saklanabilir. Yiğit, ev yapımı sosların, hazır ürünlerin olumsuz etkilerinden uzak durmak için güçlü bir alternatif olduğunu belirtiyor.
Kaynaklar:
- Abdulmumeen, H. A., Risikat, A. N., & Sururah, A. R. (2012). Food: Its preservatives, additives and applications. International Journal of Chemical and Biochemical Sciences, 1(2012), 36-47. https://www.iscientific.org/wp-content/uploads/2018/02/8-IJCBS-12-1-18.pdf
- Adeyeye, S. A. (2020). Polycyclic aromatic hydrocarbons in foods: A critical review. Current Nutrition & Food Science, 6, 866-873. https://doi.org/10.2174/1573401315666190215112216
- Tuormaa, T. E. (1994). The adverse effects of food additives on health: A review of the literature with special emphasis on childhood hyperactivity. Journal of Orthomolecular Medicine, 9(4), 225–243. https://psycnet.apa.org/record/1995-33455-001
- Adhikari, S. (2021). Additives and preservatives used in food processing and preservation, and their health implication. Food Chemistry: The Role of Additives, Preservatives and Adulteration, 43-72. https://doi.org/10.1002/9781119792130.ch2
- Gurbuz, N., & Gultekin, F. (2015). Food additives of public concern for their carcinogenicity. Journal of Nutritional Health & Food Science, 3(1), 45-56. https://www.academia.edu/35474306/Food_Additives_of_Public_Concern_for_their_Carcinogenicity
- Chazelas, E., Pierre, F., Druesne-Pecollo, N., Gigandet, S., Srour, B., Huybrechts, I., Julia, C., Kesse-Guyot, E., Deschasaux-Tanguy, M., & Touvier, M. (2021). Nitrites and nitrates from food additives and cancer risk: results from the NutriNet-Santé cohort. European Journal of Public Health, 31(Supplement_3), ckab165.244. https://academic.oup.com/eurpub/article/31/Supplement_3/ckab165.244/6406211
- Qadir, A. M., & Salih, D. J. (2025). Carcinogenic potential of food additives: A review. European Food Science and Engineering, 6(1), 7-17. https://www.researchgate.net/profile/Amjad-Qadir-2/publication/391453657_Carcinogenic_potential_of_food_additives_A_review/links/6818d56bbfbe974b23c3068c/Carcinogenic-potential-of-food-additives-A-review.pdf
