Yeni yıl birçok insan için beklenen ferahlığı getirmiyor; içten içe bir sıkışma, tarif edilmesi zor bir huzursuzluk ve hatta hüzün hissi olarak beliren bu duruma yıl dönümü depresyonu deniyor. Çoğu zaman dile getirilmiyor, çünkü yeni yıl mutlu olunması gereken bir dönem olarak algılanıyor. “Yeni yıl, yeni umutlar” söylemi o kadar güçlü ki bu dönemde iyi hissetmemek adeta bir kusur gibi görülebiliyor. Oysa ruh sağlığı açısından yılbaşının herkes için aynı duygusal karşılığı olması beklenmiyor.

Memorial Antalya Hastanesi Psikiyatri Bölümü’nden Uzm. Dr. Fatma Arkaz, yeni yılın kişilerde uyandırdığı duygulara dikkat çekiyor: “Takvim değişimleri insan zihni için sembolik eşiklerdir ve yeni yıl belki de bunların en güçlüsüdür.”
Yıl dönümü depresyonu ve yeni yıl muhasebesi
Dr. Arkaz’a göre yeni yıla girerken geçmiş yıl ister istemez gözden geçiriliyor; yapılanlar, yapılamayanlar, ertelenen hayaller… “Bu içsel muhasebe bazı kişilerde motive edici olabilirken, bazıları için oldukça ağır bir yük haline gelir” diyen Arkaz, zihinde şu tür soruların belirebildiğini anlatıyor:
- Geçen yıl nerede olmalıydım?
- Bu yaşta hâlâ neden buradayım?
- Zaman benden hızlı mı geçiyor?
Arkaz, “Bu sorular özellikle zor bir yıl geçirmiş bireylerde kendini yetersiz hissetme ve başarısızlık duygusunu derinleştirir. Oysa hayat takvim yılına sığmayacak kadar karmaşık ve inişli çıkışlıdır” diyor.
Mutluluk baskısı göründüğünden daha yorucu
Uzmana göre bu dönemdeki ruhsal zorlanmanın önemli nedenlerinden biri görünmez ama güçlü bir baskı: mutlu olma zorunluluğu. Arkaz, “Sosyal çevrede, reklamlarda ve özellikle sosyal medyada sürekli olarak neşeli, üretken ve umut dolu bir ruh hali idealize edilir. Bu tabloya bakıp kendini öyle hissetmeyen kişi bir de suçluluk yaşamaya başlar. ‘Herkes mutlu, bir ben mi böyleyim?’ düşüncesi sessizce zihne yerleşir. Oysa psikolojide biliyoruz ki bastırılan her duygu, başka bir yerden daha güçlü geri döner” diyor.
Sosyal medya: Kutlamanın gölgede kalan yüzü
Arkaz’a göre yeni yıl döneminde sosyal medya, karşılaştırma ihtiyacını zirveye taşıyor. Kalabalık sofralar, seyahatler, büyük hedefler… Ekranda görünen hayatlarla kendi yaşamını kıyaslamak çoğu zaman kişinin kendini eksik ve geride hissetmesine neden oluyor. Uzman, “Unutulan şey, sosyal medyada gördüğümüz şeyin hayatın tamamı değil, seçilmiş anların vitrini olduğudur. Ama duygular bu mantıksal bilgiyi her zaman dikkate almaz” diyor.
Yılbaşı sonrası sessiz kaygı
Yılbaşı geçtikten sonra da “sebepsiz huzursuzluk” olarak tarif edilebilecek bir hal ortaya çıkabiliyor. Kutlamalar bitiyor, gündelik hayat geri dönüyor; işler, borçlar, sorumluluklar, belirsizlikler… Dr. Arkaz, “Tüm bunlar yeni yılın ilk günlerinde yoğun bir kaygı hissi yaratabilir. Bu durum çoğu zaman abartı olarak görülür. Oysa bu, zihnin tekrar gerçeklikle temas kurma sürecidir ve oldukça yaygındır” diyor. Sessizce biriken yorgunluk için ruhsal tükenmişliğin neden sessiz ilerlediğini anlattığımız yazıya da göz atabilirsiniz.
Yıl dönümü depresyonu kimleri daha çok zorlar?
Arkaz’a göre bu dönem bazı kişiler için daha zorlayıcı olabiliyor:
- Yalnız yaşayanlar
- Yakın zamanda kayıp yaşamış olanlar
- Ekonomik ya da mesleki belirsizlik içindeki bireyler
- Daha önce depresyon ya da kaygı bozukluğu yaşamış kişiler (bu kişilerde belirtiler yeniden alevlenebiliyor)
Uzman, “Bu nedenle yeni yıl hüznü ya da kaygısı yaşayan kişilere ‘takılma’ ya da ‘pozitif ol’ demek, çoğu zaman yarardan çok zarar verir” uyarısında bulunuyor.
Sorun yeni yıl değil, kendimize yüklediklerimiz olabilir
Dr. Arkaz, “Yeni yıl her şeyin bir gecede değişmesi gereken bir sınav değildir. Hayatı sıfırlamak zorunda değiliz. Bazen sadece durmak, yorgunluğu fark etmek ve kendimize biraz daha şefkatli davranmak yeterlidir” diyor.
Arkaz’a göre takvim değişti diye her şeyin değişmesi gerekmiyor: “Yeni yıl büyük kararların değil, kendini anlamanın ve acele etmeden ilerlemenin zamanı da olabilir. Çünkü bazen en büyük başlangıç, kendine biraz daha anlayış gösterebilmektir.”
Yıl dönümü depresyonunda ne zaman destek alınmalı?
Uzman, “Eğer bu dönemde yaşanan hüzün ve kaygı uzun sürüyor, günlük yaşamı zorlaştırıyor ve umutsuzluk hissi derinleşiyorsa, profesyonel destek almak bir zayıflık değil, ruhsal sağlığın doğal bir parçasıdır” diyor.
Yıl dönümü depresyonu hakkında sık sorulan sorular
Yıl dönümü depresyonu nedir?
Yeni yıla girerken pek çok kişide beliren içten içe sıkışma, tarif edilmesi zor huzursuzluk ve hüzün hissi bu şekilde adlandırılıyor. Yeni yıl mutlu olunması gereken bir dönem olarak algılandığı için çoğu zaman dile getirilmiyor.
Yeni yılda neden mutlu olma baskısı hissedilir?
Uzm. Dr. Fatma Arkaz’a göre sosyal çevrede, reklamlarda ve özellikle sosyal medyada neşeli, üretken ve umut dolu bir ruh hali sürekli idealize ediliyor; kendini öyle hissetmeyen kişi bir de suçluluk yaşamaya başlayabiliyor.
Bu dönem kimler için daha zor geçer?
Yalnız yaşayanlar, yakın zamanda kayıp yaşamış olanlar, ekonomik ya da mesleki belirsizlik içindekiler ve daha önce depresyon ya da kaygı bozukluğu yaşamış kişiler için bu dönem daha zorlayıcı olabiliyor.
Ne zaman profesyonel destek alınmalı?
Hüzün ve kaygı uzun sürüyor, günlük yaşamı zorlaştırıyor ve umutsuzluk hissi derinleşiyorsa profesyonel destek almak gerekiyor.
Görüş: Uzm. Dr. Fatma Arkaz, Psikiyatri Uzmanı, Memorial Antalya Hastanesi
Kaynaklar