Ana Sayfa Psikoloji Hibristofili nedir? Suçlular neden ilgi odağı haline geliyor?

Hibristofili nedir? Suçlular neden ilgi odağı haline geliyor?

Hibristofili, ağır suçlar işlemiş kişilere yönelik romantik ya da cinsel çekimi tanımlamak için kullanılan bir kavram. Toplumun büyük bölümünde korku, öfke ve dehşet uyandıran bir kişiye aşk mektupları yazılması, onunla romantik ilişki kurulması ya da sosyal medyada hayranlık içeren yorumlar paylaşılması dikkat çekici bir insan davranışı olarak öne çıkıyor. Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Klinik Psikoloğu Aleyna Damla Özcan’a göre bu ilgiyi yalnızca romantik çekimle açıklamak yeterli değil; kurtarma arzusu, tehlike algısı, güç, tanınma isteği ve sosyal medyanın etkisi de rol oynuyor.

Hibristofili ve suçlulara duyulan ilgiyi anlatan, loş bir cezaevi koridoru ve parmaklıklı hücreler

Hibristofili nedir?

Geçmişte ağır suçlardan hüküm giymiş kişilerin aşk mektupları alması, hayranlarıyla romantik ilişki kurması ve cezaevindeyken evlenmesi bu konunun farklı örneklerini oluşturuyor. Ancak Özcan’a göre suç işleyen birinin sosyal medyada ilgi görmesi her zaman hibristofiliyle açıklanamıyor. Bazı kişiler için fiziksel görünüm öne çıkarken bazıları güç, tehlike ya da ulaşılmazlık algısından etkilenebiliyor. Bazı durumlarda ise romantik bir ilgi olmadan merak, gündeme katılma ya da sosyal medyada görünür olma isteği benzer davranışlara yol açabiliyor.

“Benim sevgimle değişir” düşüncesi nasıl gelişiyor?

Özcan’a göre suç işleyen kişinin geçmiş yaşam öyküsüne odaklanmak, ona yönelik algıyı değiştirebiliyor. Çocuklukta yaşanan olumsuz deneyimler, aile ilişkileri ve travmalar bazı kişilerde onu anlama ve ona empati duyma isteği doğurabiliyor. Ancak bir kişinin geçmişini anlamaya çalışmak, işlediği suçu mazur görmek anlamına gelmiyor. Empati zaman zaman suçun sorumluluğunu ikinci plana iten bir anlayışa dönüşebiliyor; suç işleyen kişi, davranışlarının sorumluluğunu taşıyan biri olmaktan çok kurtarılmayı bekleyen biri gibi algılanabiliyor.

Bu yaklaşım bazı kişilerde “Benim sevgimle değişebilir” düşüncesiyle birleşebiliyor. Kişi kendisini karşısındakini anlayabilecek, ona ulaşabilecek ya da onu değiştirebilecek özel biri olarak görebiliyor. Böylece ilişkide yalnızca karşıdakine duyulan ilgi değil, onun hayatında vazgeçilmez olma ve onu değiştirebilme arzusu da etkili olabiliyor.

Tehlike ve güç algısı neden çekici gelebiliyor?

Toplumun büyük bölümünün uzak durduğu birine yakınlaşmak, bazı kişiler için sıra dışı ya da heyecan verici bir deneyim olarak görülebiliyor. Tehlikeli ya da ulaşılması güç biriyle ilişki kurma düşüncesi kişide kendini farklı ve ayrıcalıklı hissetme duygusu yaratabiliyor. Suçla gündeme gelen biriyle ilişkilendirilmenin getirdiği ilgi ve tanınma da olası nedenler arasında; bu yakınlık bazı kişiler için sosyal çevrede dikkat çekmenin ya da kendini daha önemli hissetmenin bir yolu haline gelebiliyor. Bu yüzden Özcan, suçlulara yönelik hayranlığın her durumda romantik bir bağın göstergesi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini vurguluyor. Şiddetin kökenlerine dair tartışmayı suç geni var mı sorusunu ele aldığımız yazımızda da bulabilirsiniz.

Sosyal medya suçluyu öne çıkarırken mağduru unutturabiliyor

Özcan, sosyal medyanın suç işleyen kişilere yönelik ilgiyi çok daha geniş kitlelere ulaştırdığına dikkat çekiyor. Geçmişte mektuplar ve cezaevi ziyaretleriyle görünür olan hayranlık, bugün fotoğraflar, videolar, yorumlar ve paylaşımlar üzerinden yayılıyor. Failin fiziksel görünümünün öne çıkarılması, işlenen suçun ve mağdurun yaşadıklarının geri planda kalmasına neden olabiliyor. Takipçi sayılarının artması ve benzer yorumların çoğalması başka kullanıcıların da bu ilgiye katılmasını kolaylaştırıyor. Böylece konuşulması gereken mağdurun yaşadıkları, kayıplar ve failin sorumluluğu yerine zaman zaman failin ne kadar ilgi gördüğü gündeme taşınabiliyor.

Suçluyu anlamak, suçu haklı görmek değil

Özcan, “Suç işleyen kişilere yönelik ilginin tek bir nedenle açıklanamayacağı görülüyor. Hibristofili, kurtarma arzusu, güç ve tehlike algısı, tanınma isteği ve sosyal medyanın etkisi, bu davranışları anlamak için ele alınabilecek farklı başlıklar arasında bulunuyor” diyor. Önemli olan, bir kişinin neden ilgi gördüğünü merak etmekle davranışlarını onaylamak arasındaki farkı korumak. Bir suçlunun geçmişini anlamaya çalışmak, mağdurun yaşadıklarını göz ardı etmeyi ya da suçun sorumluluğunu ortadan kaldırmayı gerektirmiyor.

Sık sorulan sorular

Hibristofili ne demek?

Ağır suçlar işlemiş kişilere yönelik romantik ya da cinsel çekimi tanımlayan bir kavram.

Suçlulara duyulan her ilgi hibristofili mi?

Hayır. Aleyna Damla Özcan’a göre merak, gündeme katılma, tanınma ya da sosyal medyada görünür olma isteği de benzer davranışlara yol açabiliyor.

“Onu ben değiştiririm” düşüncesi nereden geliyor?

Suçlunun geçmişine duyulan empati, bazı kişilerde onu kurtarma ve onun hayatında vazgeçilmez olma arzusuna dönüşebiliyor.

Sosyal medyanın bu ilgide rolü ne?

Sosyal medya hayranlığı geniş kitlelere yayıyor ve failin görünümü öne çıktıkça mağdurun yaşadıkları geri planda kalabiliyor.

Kaynaklar

Dolandırıcılar kurbanlarını nasıl seçiyor? Suçlu ve mağdur psikolojisi

Editor
İndigo Dergisi Editör – Haber Merkezi, 2005 yılından bu yana yayında olan bağımsız dijital medya kuruluşu İndigo Dergisi'nin (indigodergisi.com) haber ve güncel içerik ekibidir. İstanbul merkezli ekip, gündem, ekonomi, sağlık, bilim, teknoloji ve yaşam alanlarında araştırmaya dayalı haberler, açıklayıcı içerikler ve rehberler hazırlar. "Editör" imzasıyla bugüne kadar 26.500’ü aşkın içerik yayımlanmıştır. "Editör" imzası tek bir kişiyi değil, İndigo Dergisi Yazı İşleri bünyesinde çalışan editör ekibini temsil eder. Bu imzayla yayımlanan her içerik araştırma, yazım, doğrulama ve editoryal kontrol aşamalarından geçer ve ortak bir ekip çalışmasının ürünüdür. Ekip, Yönetici Editör ve yayın yönetimi altında çalışır. Editör – Haber Merkezi, okurun kararlarını doğrudan etkileyebilecek sağlık, beslenme ve finans konularında ek özen gösterir. Bu alanlardaki içerikler güncel bilimsel verilere ve resmi kaynaklara dayanır. İndigo Dergisi hiçbir siyasi parti, ideoloji, dini oluşum ya da çıkar grubuyla bağlantılı değildir. Editör Masası, Basın Konseyi'nin Basın Meslek İlkeleri'ne uymayı taahhüt eder. Türkiye Gazeteciler Cemiyeti'nin Türkiye Gazetecileri Hak ve Sorumluluk Bildirgesi'ni ve İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ni benimser. Irk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasi görüş, köken ya da ekonomik durum gözetmeksizin herkesin eşitliğini esas alır. Ayrımcı ve yanıltıcı içeriğe yer vermez. Köşe yazılarındaki görüşler yazarlarına aittir; Editör Masası habere ve bilgiye dayalı içeriklerden sorumludur.