Yalnızlık modern yaşamda giderek artıyor ve hem sosyolojik hem psikolojik nedenlerle ortaya çıkan karmaşık bir olgu olarak öne çıkıyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Uzman Klinik Psikolog Cumali Aydın’a göre şehir yaşamı, geçici yerleşimler ve bireysel yalıtılmışlık aidiyet duygusunu zayıflatarak derin sosyal ilişkileri zorlaştırıyor. Aydın, yalnızlığın kişisel düşünme ve yaratıcı üretim için imkan sunabildiğini, ancak dozu ayarlanmadığında derin duygusal yaralar açabileceğini ve fiziksel ve ruhsal sağlık sorunlarına yol açabileceğini söylüyor.
Yalnızlık neden artıyor?
Aydın, yalnızlığın sosyolojik nedenlerini şöyle anlatıyor: “Eskiden köylerde insanlar birbirine bağımlıydı ve sosyal etkileşim yüksekti. Ancak günümüzde bireyler yalıtılmış konutlarda ve geçici yerleşimlerde yaşadıkları için aidiyet duygusu gelişmiyor ve derin sosyal ilişkiler kurmak zorlaşıyor.”
Psikolojik nedenlere de değinen Aydın’a göre bu yüzyılın en büyük problemlerinden biri narsisizm: “Kişinin kendini aşırı önemli ve hayatın merkezinde görmesi, diğerlerinden üstün olduğunu düşünmesidir. Bu bakış açısıyla yaşayan bir birey, diğer insanlara alan açmaz ve fedakarlık yapmaktan kaçınır. Bu tek kişilik dünyada ötekine yer olmadığı için, kişi sonunda yalnızlıkla karşı karşıya kalabilir.” Aydın’a göre dışlanmışlık, hayal kırıklıkları ve geçmişteki olumsuz deneyimlerin yarattığı korkular da insanları sosyal ilişkilerden kaçınmaya itebiliyor.
Bazıları yalnızlığın konforundan vazgeçmiyor
Aydın’a göre yalnız olmak dezavantajların yanında bir konfor da sağlıyor: “Hesap soran kimsenin olmaması, birileri için bir şey yapma gereksiniminin olmaması, kişinin istediği gibi yaşamasına olanak tanır. Bazı insanlar bu konfordan vazgeçmek istemezler ve bu yüzden yalnızlığı tercih ederler.” Aydın, maddiyatın temel motivasyon olduğu bir yaşamda, maddi dönüşü olmayan ilişkileri derinleştirmenin anlamını sorgulayan insanların ilişkilerden kaçınabildiğini de belirtiyor.
Kalabalık içinde de yalnız hissedilebilir
Aydın’a göre her yalnız hisseden kişi sosyal olarak izole değil: “Yalnızlık, kişinin etrafında kimsenin bulunmaması anlamına gelmez; aksine, kalabalıklar içinde de yalnızlık hissi yaşanabilir. Bu durum, kişinin bulunduğu ortama, duruma ve diğer bireylere aidiyet hissetmemesi ile ilgilidir. Kişi, bulunduğu ortamda kendini değerli, sevilebilir, takdir edilen bir parça olarak görmüyorsa, çevresindeki insan sayısından bağımsız olarak yalnızlık hissedebilir.” Aydın, sosyal izolasyonun bireyin diğerlerinden fiziksel olarak ayrılması, yalnızlığın ise öznel bir deneyim olduğunu söylüyor. Kalabalıklar içinde yalnızlaşmayı toplumsal yalnızlık yazımızda da ele almıştık.
Yalnızlık yaratıcılığı besleyebilir
Aydın’a göre yalnızlık her zaman olumsuz değil: “Yaratıcı bireylerin üretkenliklerini artırabildikleri, derin düşüncelere dalarak kendilerini ve dünyayı daha iyi anlayabildikleri bir süreç olabilir. Bir şairin geceleyin yalnız başına kaldığında şiir yazması, yalnızlığın yaratıcı süreçler için ne denli önemli olabileceğini gösteriyor.” Aydın, başarılı mühendislerin de uzun saatler boyunca izole çalışarak büyük projelere imza atabildiğini, bu tür tercih edilmiş yalnızlığın büyük bir tatmin ve huzur duygusu sağlayabildiğini söylüyor.
Yalnızlık ne zaman zararlı hale gelir?
Aydın, yalnızlığı dozu ayarlanmadığında bireyi zehirleyebilecek bir ilaca benzetiyor ve pandemi sonrası dönemde insanların daha fazla yalıtıldığını hatırlatıyor: “Eğer yalnızlık, bireyde derin duygusal yaralar oluşturmaya başlıyorsa, sevilmediğini, hayatta bir yerinin olmadığını ve aidiyet duygusunun eksik olduğunu hissetmesine yol açıyorsa, bu durum yalnızlığın zararlı bir hale geldiğini gösterir.”
Aydın’a göre yalnızlık hissi uyku problemlerine ve stresin artmasına, bu stres de vücutta çeşitli sağlık sorunlarına yol açabiliyor: “Yalnız bireylerin obezite, tansiyon problemleri, depresyon ve anksiyete bozukluğu gibi psikiyatrik hastalıklara yakalanma olasılıkları daha yüksektir. Bu bireyler, ruhsal açıdan daha kaygılı ve endişeli olma eğilimindedir.”
Sık sorulan sorular
Yalnızlık neden artıyor?
Uzman Klinik Psikolog Cumali Aydın’a göre şehir yaşamı, geçici yerleşimler, bireysel yalıtılmışlık, narsisizm ve geçmiş olumsuz deneyimler yalnızlığı artırıyor.
Yalnızlık ile sosyal izolasyon aynı şey mi?
Hayır. Sosyal izolasyon fiziksel olarak ayrı kalmak, yalnızlık ise öznel bir deneyim; kalabalık içinde de yaşanabiliyor.
Yalnızlığın faydası var mı?
Aydın’a göre tercih edilmiş yalnızlık düşünme, kendini tanıma ve yaratıcı üretim için alan açabiliyor.
Yalnızlık sağlığı nasıl etkiler?
Uyku sorunlarına ve strese yol açabiliyor; obezite, tansiyon, depresyon ve anksiyete riskini artırabiliyor.