Terapi süreci artık yalnızca bir tedavi değil, modern yaşamın bir gereksinimi haline geliyor. Üsküdar Üniversitesi Kurucu Rektörü, Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, “Modern insan artık yalnız, beklentilerini yönetemiyor, ilişkiler yüzeyselleşti. Bu da terapiste yönelimi artırdı. Artık bir mali müşavir, hukuk danışmanı gibi ‘psikolojik danışman’ sahibi olmak modern yaşamın bir gerekliliği haline geldi” diyor. Prof. Dr. Tarhan, terapinin nasıl işlediğini, güvenin önemini ve yapay zekanın terapideki yerini anlattı.
Terapiye ihtiyaç gerçek mi, yapay mı?
Prof. Dr. Tarhan, bugün ergenlerin bile terapi ihtiyacı hissettiğini belirterek bu ihtiyacın gerçek mi yapay mı olduğunun tartışmalı olduğunu söylüyor: “Modernizm, insanın stres yönetimini zayıflattı. İnsan artık problemlerini çözmekte zorlanıyor, duygusal baskı altında hissediyor. Böyle durumlarda terapi bir zorunluluk haline geliyor.”
Tarhan’a göre modern yaşam insanın stres eşiğini zorluyor: “İlk çağlarda bir insan aslanla, kaplanla karşılaştığında nabzı yılda birkaç kez 140’a çıkardı. Bugün ise şehir trafiğinde, iş hayatında, her gün nabzı 140’a çıkan insanlar var. Stresörler arttı, beklentiler çoğaldı. İnsan artık her istediğini ihtiyaç zannediyor. Halbuki insanın ihtiyaçları sınırsız değil, istekleri sınırsız.”
Yalnızlık çağın salgını haline geldi
Prof. Dr. Tarhan, modern insanın derin bağ kurma kapasitesini kaybettiğini vurguluyor: “Birleşmiş Milletler, küresel ölçekte üç büyük sorun tanımlıyor; gelir eşitsizliği, iklim değişikliği ve yalnızlık. Yalnızlık çağın salgını haline geldi. İnsan artık çok arkadaş sahibi ama güvenli, derin ilişkiler kuramıyor. Aile içinde bile güvenli bağ kuramayan gençler, bu ilişkiyi terapistle kurmaya çalışıyor.” Yalnızlığın küresel boyutunu yalnızlık salgını yazımızda da ele almıştık.
Pozitif psikoterapi ve terapi süreci
Tarhan’a göre klasik terapi yaklaşımları yerini pozitif psikoterapiye bırakıyor: “Bu yaklaşımda patolojiye değil, potansiyele odaklanırız. Kişinin güçlü karakter özelliklerini ortaya çıkarıp, zayıf yönlerini bu kaynaklarla yönetmesini öğretiriz. Bu, yara açmadan iyileştirme yaklaşımıdır.” Tarhan, negatife odaklı terapilerin kişiyi geçmişe hapsettiğini, pozitife odaklı olanların ise psikolojik bağışıklığı güçlendirdiğini söylüyor.
Terapinin kişiye özel olduğunu belirten Tarhan, süreci şöyle anlatıyor: “Biz genelde 10 seanslık bir hedefle başlıyoruz. Önce kişilik testleri, ilişki değerlendirme ölçekleri yapıyoruz. Kişinin iç ve dış dünyasını, söylemediklerini projektif testlerle anlamaya çalışıyoruz. Sonra hangi terapi yönteminin uygun olduğuna karar veriyoruz. Bazen bilişsel davranışçı terapi, bazen nörofeedback, bazen psikanaliz gerekir.” Tarhan’a göre biyolojik altyapı bozuksa psikolojik müdahaleler tek başına yeterli olmuyor; ilaç tedavisiyle birlikte terapi planı en iyi sonucu veriyor.
Güven oluşmadan terapi olmaz
Prof. Dr. Tarhan’a göre terapinin temel unsurlarından biri “terapötik ittifak”: “Terapötik ittifak için güven, şeffaflık, samimiyet ve aktif dinleme şarttır. Samimi bir terapist, karşısındaki kişinin beynindeki ayna nöronları harekete geçirir.” Tarhan, terapistin önyargılarını “vestiyere asması” ve danışan karşısında yalnızca klinisyen kimliğiyle bulunması gerektiğini, seans notlarının da güven ilişkisini güçlendirdiğini söylüyor.
Nasihat değil, yapılandırılmış bir süreç
Tarhan, terapinin nasihat olmadığını vurguluyor: “Terapi, kişinin ihtiyaçlarına göre yapılandırılmış bir süreçtir. Hedef belirlenir, yol haritası çizilir. Terapist, başlangıçta değerlendirme ölçekleriyle kişinin durumunu ölçer, terapi sonunda da aynı ölçeklerle değişimi gözlemler.” Tarhan’a göre terapinin amacı rahatlama değil değişim; kişi her seansta bir adım yukarı çıkmalı, amaç belirlenmeli ve kişiye ödevler verilmeli.
İnsan akışı değiştiremiyorsa bakışını değiştirmeli
Danışanların büyük bölümünün sorunlarını dış etkenlere bağladığını belirten Tarhan, “Terapiye gelenlerin yüzde 70-80’i problemi dış nedenlere bağlıyor; eşine, topluma, ekonomiye… Oysa insan akışı değiştiremiyorsa bakışını değiştirmelidir. Zihinsel esneklik kazandırmak terapi sürecinin önemli bir hedefidir” diyor. Tarhan’a göre çift ilişkilerinde de herkes karşı tarafın değişmesini beklediğinde ego savaşları başlıyor; değişim önce kişinin kendisinden başlamalı. Tarhan, terapiste gitmeyi kabul etmenin bile yüzde 50 iyileşme anlamına geldiğini, çünkü bunun bir olgunluk göstergesi olduğunu söylüyor.
10 seanslık terapi kişinin kendine yatırımı
Prof. Dr. Tarhan, terapinin bir lüks değil, orta ve uzun vadeli bir yatırım olduğunu düşünüyor: “Kişi böyle durumlarda kaybedeceği şeyleri düşündüğü zaman, on seanslık bir terapi almak aslında orta-uzun vadeli bir yatırımdır. Bu, ileride birçok hata yapmasını, yalnız kalmasını, depresyona girmesini önler.” Tarhan’a göre kültürel uyum da önemli; kişinin kültürünü, kimliğini ve değerlerini bilen bir terapistle çalışan danışan daha hızlı yol alıyor.
Yapay zeka terapinin yerini alamaz
Tarhan’a göre yapay zekadan faydalanmak mümkün: “Terapiste gitmeden önce kişi yapay zekaya sorular sorabilir, düşüncelerini tartabilir. Bu, seans sayısını azaltabilir. Belki on seansta yapılacak terapi altı seansta tamamlanabilir. Ama yapay zeka bilinçli bir varlık değildir. Onu terapist yerine koyarsanız sizi yönetir, çocuk gibi yönlendirir. O yüzden alınan bilgileri terapistle birlikte değerlendirmek gerekir.”
Sık sorulan sorular
Terapi süreci kaç seans sürer?
Prof. Dr. Nevzat Tarhan’a göre genellikle 10 seanslık bir hedefle başlanıyor; süre kişinin ihtiyacına göre belirleniyor.
Terapi ile nasihat arasındaki fark nedir?
Terapi hedefi, yol haritası ve ölçümleri olan yapılandırılmış bir süreç; amaç rahatlamak değil değişim.
Terapötik ittifak nedir?
Terapist ile danışan arasında güven, şeffaflık, samimiyet ve aktif dinlemeye dayanan iş birliği.
Yapay zeka terapistin yerini alabilir mi?
Tarhan’a göre alamaz; seans sayısını azaltabilir ancak bilgiler terapistle birlikte değerlendirilmeli.
