VR terapi (sanal gerçeklik terapisi), kaygı bozuklukları ve fobilerde danışanın korkularıyla güvenli bir ortamda yüzleşmesini sağlayan önemli bir araç haline geliyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Can Karpat’a göre VR terapi başlı başına bir terapi ekolü değil; kanıta dayalı yaklaşımların etkisini artıran destekleyici bir yöntem. Karpat, VR terapide korkunun anlatılmadığını, kontrollü biçimde yaşandığını ve bu sayede kaçınma davranışlarının azaldığını söylüyor.
Konuşarak açılmayan kapılar
Psikoterapinin her zaman danışanın iç dünyasına açılan bir kapı olduğunu belirten Karpat, “Ancak bazı kapılar vardır ki, sadece konuşarak aralanmaz” diyor ve ekliyor: “VR terapisi, bir terapi ekolü değil; mevcut, kanıta dayalı yaklaşımların etkisini artıran bir araçtır. Özellikle kaygı bozuklukları ve fobilerde, danışanın gerçek hayatta kaçındığı durumlarla güvenli bir ortamda yüzleşmesini sağlar. Seans odasında yaratılması mümkün olmayan deneyimler, VR sayesinde kontrollü ve yapılandırılmış bir şekilde terapötik sürece dahil edilir. Böylece VR, danışanı gerçek yaşama hazırlayan güçlü bir köprü işlevi görür.”
VR terapide korku anlatılmaz, yaşanır
Karpat, VR terapiyi geleneksel terapilerden ayıran farkı şöyle anlatıyor: “Geleneksel terapilerde danışan, korktuğu durumları ya anlatır ya da hayal eder. VR terapide ise bu durum ‘yaşanır’. Sanal gerçeklik, danışanın görsel ve işitsel olarak deneyimin içine girmesini sağlar. Terapist, ortamın yoğunluğunu, süresini ve içeriğini anlık olarak kontrol edebilir. Bu da terapötik süreci daha ölçülebilir, tekrarlanabilir ve güvenli hale getirir.” Karpat’a göre en önemli farklardan biri kaçınma davranışının azalması; danışan gerçek hayatta yüzleşmeye hazır olmadığı durumları önce sanal ortamda deneyimliyor. Sanal gerçeklik terapisinin farklı kullanım alanlarını sanal gerçeklik terapisi nedir yazımızda da ele almıştık.
Dişçi korkusunda adım adım yüzleşme
Dişçi korkusu gibi spesifik fobilerde de VR terapi uygulandığını belirten Karpat, “Dişçi korkusu, çoğu zaman sadece ağrı korkusundan ibaret değildir. Kontrol kaybı, çaresizlik, geçmişte yaşanan olumsuz deneyimler bu korkunun temelini oluşturur” diyor. Karpat, korkunun aşamalı olarak ele alındığını anlatıyor:
“Danışan önce bir bekleme salonunda bulunur, sonra dişçi koltuğuna oturur, alet seslerini duyar ve en son müdahaleye yaklaşır. Senaryolar, danışanın korku düzeyine ve geçmiş deneyimlerine göre özel olarak hazırlanır. Amaç, danışanı bir anda korkunun içine atmak değil; korkuyla baş edebileceğini adım adım deneyimlemesini sağlamaktır.”
Kısa sürede gözle görülür ilerleme
Karpat’a göre VR terapinin etkisi görece kısa sürede gözlemlenebiliyor: “Hafif ve orta düzey dişçi fobilerinde birkaç seans içinde kaygı düzeyinde belirgin bir düşüş görülür. Daha derin, travmatik geçmişi olan vakalarda ise süreç biraz daha uzayabilir. Ancak çoğu danışan, VR terapi sonrasında ilk kez gerçek bir dişçi randevusuna gitmeyi mümkün görmeye başlar. Bu, terapi açısından son derece kritik bir eşiktir.”
VR terapinin riskleri
Her güçlü araç gibi VR terapinin de dikkatli kullanılması gerektiğini belirten Karpat, “En büyük risklerden biri, danışanın henüz hazır olmadığı bir düzeyde maruz bırakılmasıdır. Ayrıca bazı danışanlar VR’ı bir oyun gibi algılayabilir ya da teknolojiye karşı direnç gösterebilir” diyor. Karpat’a göre zaman zaman baş dönmesi veya mide bulantısı gibi fiziksel yan etkiler de görülebiliyor; bu nedenle VR terapi klinik deneyim ve etik duyarlılık gerektiriyor ve tek başına bir çözüm olarak sunulmamalı.
Karpat, “VR terapinin en değerli kazanımı, danışanın ‘başa çıkabilirim’ duygusunu içselleştirmesidir. Seanslar sonrasında kaçınma davranışları azalır, bedensel kaygı tepkileri hafifler. Uzun vadede ise bu kazanımlar yalnızca dişçi korkusuyla sınırlı kalmaz. Danışan, diğer tıbbi işlemler ve stresli durumlar karşısında da daha dayanıklı hale gelir” diyor.
Sık sorulan sorular
VR terapi nedir?
Klinik Psikolog Can Karpat’a göre kanıta dayalı terapi yaklaşımlarının etkisini artıran, danışanın korktuğu durumlarla sanal ortamda güvenle yüzleşmesini sağlayan bir araç.
VR terapi hangi sorunlarda kullanılır?
Özellikle kaygı bozuklukları ve dişçi korkusu gibi spesifik fobilerde.
VR terapi kaç seansta etki eder?
Karpat’a göre hafif ve orta düzey dişçi fobilerinde birkaç seans içinde kaygıda belirgin düşüş görülüyor; travmatik vakalarda süreç uzayabiliyor.
VR terapinin yan etkisi var mı?
Zaman zaman baş dönmesi veya mide bulantısı görülebiliyor; danışanın hazır olmadığı düzeyde maruz bırakılması da risk oluşturuyor.
