Ana Sayfa Psikoloji Kleptomani nedir? İradesizlik değil, psikiyatrik bir bozukluk

Kleptomani nedir? İradesizlik değil, psikiyatrik bir bozukluk

Kleptomani, kişinin ihtiyaç duymadığı ve çoğu zaman maddi değeri olmayan nesneleri çalmaya yönelik yoğun ve kontrol edilmesi güç bir dürtü hissetmesi olarak tanımlanıyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog İpek Erol, bu durumun iradesizlik ya da kötü davranış olarak değerlendirilmemesi gerektiğini söylüyor: “Aslında kleptomani bir dürtü kontrol bozukluğudur.” Erol’a göre her çalma davranışı kleptomani değil ve doğru değerlendirme için altta yatan psikiyatrik durumların da incelenmesi gerekiyor.

Kleptomani konusunu anlatan, bir mağazada askılarda asılı rengarenk kıyafetler

Kleptomani iradesizlik değil, psikiyatrik bir bozukluk

“Kleptomani daha psikiyatrik bir tablodur. Ancak kleptomaninin psikiyatrik bir tablo olması demek hukuki sonuçları olmadığı anlamına gelmez. Genellikle kişinin çalma davranışı öncesinde yoğun bir içsel huzursuzluk yaşar. Sanki o nesneyi çalmazsa rahatlayamayacak gibi hisseder. Çaldıktan sonra kısa süreli bir rahatlama ve haz ancak daha sonrasında pişmanlık ve suçluluk yaşar. Bu nedenle kleptomaniyi sadece bir iradesizlik ya da kötü bir davranış olarak değerlendirmek çok doğru değildir.”

Dürtü, muhakemenin önüne geçiyor

Erol, kleptomaninin nörobiyolojisinin tam olarak açıklanamadığını, ancak dürtü kontrol bozukluğu olduğu için beynin karar verme ve planlamadan sorumlu bölümü olan frontal korteksin devrede olduğunu belirtiyor:

“Burada kişinin planlama ve muhakeme becerisi bozulmuştur diyebiliriz. ‘Yakalanırsam ne olur’ gibi sorular geri planda kalırken sadece isteğini eyleme dökmek gibi şeyler ön plana çıkar. ‘Ancak bunu yaparsam rahatlayacağım’ gibi bir düşüncesi olur. Bu yüzden haz beklentisi kişinin muhakeme becerilerinin önüne geçmiştir. Burada da dopaminerjik sistem devrededir diyebiliriz.”

Stres ve içsel huzursuzluk dürtüyü artırabiliyor

Erol’a göre çalma krizini tetikleyen ortak tek bir duygu yok; ancak hastalarda genellikle davranış öncesinde yoğun bir içsel huzursuzluk, gerginlik ve rahatsızlık hissi gözleniyor:

“Yalnız hissetme, anlaşılmamış hissetme, değersiz hissetme gibi duygular bu davranışı pekiştirebilir. Bazı kişiler yoğun stres altında oldukları dönemlerde çalma dürtüsünün arttığını söyleyebilir. Bazı kişilerde depresif duygudurum, ilişkisel sorunlar veya travmatik süreçler, bu dürtünün artmasına neden olabilir. Bazılarında ise belirgin bir duygu tariflenmez. Sadece ‘bunu yapmalıyım, yapmazsam rahatlayamayacağım’ gibi bir düşünce belirir.”

Terapide yalnızca kişinin neden çaldığına değil; o sırada ne düşündüğüne, ne hissettiğine ve davranıştan sonra nasıl hissettiğine de odaklanılıyor. Erol, çalma davranışının bazen pek çok şeyin birikimi olarak ortaya çıkabildiğini anlatıyor. Benzer bir dürtüsellik örneğini kontrolsüz harcama üzerine yazımızda da ele almıştık.

Travma ve depresyon tek başına neden değil

Erol, depresyon, yoğun stres ve travmatik yaşantıların çalma dürtüsünü tetikleyebileceğini, ancak her kleptomaninin altında travma olduğu yorumunun yapılamayacağını vurguluyor: “Travma bir risk ve bunu alevlendirici bir etken olabilir. Ancak tek başına kleptomaninin sebebi değildir. Ayrıca depresyon ve travmanın yanında madde kullanım bozuklukları, bipolar bozukluğun mani dönemi gibi faktörler de çalma davranışının gelişmesine neden olabilir. Kleptomaniye eşlik eden başka bir psikiyatrik bozukluk varsa onun tedavisi de mutlaka gerekir.”

Destek olmak, örtbas etmek demek değil

Erol’a göre kleptomanisi olan birine “sen kleptomansın” diyerek suçlayıcı yaklaşmamak, ancak durumu fark ettiğini nazik bir dille belli etmek gerekiyor:

“Çalınan eşyaları sürekli gizlemek, örtbas etmeye çalışmak kişiye destek olmaktan ziyade tam tersi bir yola sokabilir. Destek olmak demek davranışa ortak olmak demek değildir. Gerekirse kişi yardım arama davranışına yönlendirilmeli ya da dış kontrolü sağlayacak şeyler yapılmalı. Örneğin gerekirse alışverişe yalnız göndermeme, dürtü geldiğinde aranacak bir kişiyi belirleme gibi dışsal faktörler de devreye sokulabilir.”

Kleptomani tedavi edilebilir

Tedavide psikoterapi, gerektiğinde ilaç düzenlemeleri ve davranışsal kontroller ön planda yer alıyor. Erol, öncelikle davranışın gerçekten kleptomani olup olmadığının değerlendirildiğini söylüyor:

“Çünkü her hırsızlık kleptomani değildir. Psikoterapilerde amaç dürtü kontrolünü sağlamaya çalışmaktır. Öncelikle kişinin içinde bulunduğu durumu tanıması önemlidir. İçinde bulunduğu gerilim, dürtü, çalma ve rahatlama döngüsünü tanıması gerekir. Çalma dürtüsü geldiğinde hemen eyleme geçmek yerine ortamdan uzaklaşmak ve bunu yönetmek kişiye öğretilmesi gerekmektedir. Kleptomani tedavi edilebilir. Ancak kişinin ve yakınlarının bu durumu gizlememesi ve yardım arayışına yönelmesi gerekir.”

Sık sorulan sorular

Kleptomani nedir?

İhtiyaç duyulmayan ve çoğu zaman maddi değeri olmayan nesneleri çalmaya yönelik, kontrol edilmesi güç bir dürtüyle seyreden dürtü kontrol bozukluğu.

Her hırsızlık kleptomani midir?

Hayır. İpek Erol’a göre madde etkisinde ya da bipolar bozukluğun mani döneminde gerçekleşen çalma davranışları kleptomani olarak değerlendirilmiyor.

Kleptomani tedavi edilir mi?

Psikoterapi, gerektiğinde ilaç tedavisi ve davranışsal kontrollerle tedavi edilebiliyor.

Kleptomanisi olan birine nasıl yaklaşılmalı?

Suçlamadan ama durumu örtbas etmeden yaklaşmak, kişiyi yardım almaya yönlendirmek ve gerekirse dış kontrol önlemleri almak öneriliyor.

Kaynaklar

Borderline kişilik bozukluğu nedir? Belirtileri neler?

Editor
İndigo Dergisi Editör – Haber Merkezi, 2005 yılından bu yana yayında olan bağımsız dijital medya kuruluşu İndigo Dergisi'nin (indigodergisi.com) haber ve güncel içerik ekibidir. İstanbul merkezli ekip, gündem, ekonomi, sağlık, bilim, teknoloji ve yaşam alanlarında araştırmaya dayalı haberler, açıklayıcı içerikler ve rehberler hazırlar. "Editör" imzasıyla bugüne kadar 26.500’ü aşkın içerik yayımlanmıştır. "Editör" imzası tek bir kişiyi değil, İndigo Dergisi Yazı İşleri bünyesinde çalışan editör ekibini temsil eder. Bu imzayla yayımlanan her içerik araştırma, yazım, doğrulama ve editoryal kontrol aşamalarından geçer ve ortak bir ekip çalışmasının ürünüdür. Ekip, Yönetici Editör ve yayın yönetimi altında çalışır. Editör – Haber Merkezi, okurun kararlarını doğrudan etkileyebilecek sağlık, beslenme ve finans konularında ek özen gösterir. Bu alanlardaki içerikler güncel bilimsel verilere ve resmi kaynaklara dayanır. İndigo Dergisi hiçbir siyasi parti, ideoloji, dini oluşum ya da çıkar grubuyla bağlantılı değildir. Editör Masası, Basın Konseyi'nin Basın Meslek İlkeleri'ne uymayı taahhüt eder. Türkiye Gazeteciler Cemiyeti'nin Türkiye Gazetecileri Hak ve Sorumluluk Bildirgesi'ni ve İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ni benimser. Irk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasi görüş, köken ya da ekonomik durum gözetmeksizin herkesin eşitliğini esas alır. Ayrımcı ve yanıltıcı içeriğe yer vermez. Köşe yazılarındaki görüşler yazarlarına aittir; Editör Masası habere ve bilgiye dayalı içeriklerden sorumludur.