Sanal kumar, gençler arasında hızla yayılan ve ilk bakışta masum görünen mobil uygulamalar üzerinden ciddi bir bağımlılık riskine dönüşebiliyor. Renkli şekerleri eşleştirmeye ya da farklı kombinasyonlar yapmaya dayanan, üzerine bahis konulan oyunlar eğlence vaat etse de kısa sürede kontrol kaybına yol açabiliyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi’nden Uzman Klinik Psikolog Sedef Koç Bal, “Bu oyunlar, beyinde dopamin salgısını artırarak ‘haz’ duygusunu tetikliyor. Üstelik bu haz arayışı sadece oyunda uzun süre vakit geçirmekle sınırlı kalmıyor; birçok kişi oyuna para yatırarak bu süreci daha da artırıyor” diyor.
Renkli oyunlar sanal kumar tuzağına dönüşüyor
Bal’a göre dijitalleşmenin getirdiği kolay erişim ve akranlar arasındaki popülerlik, sanal kumar bağımlılığının önünü açıyor. Uzman, renkli ve eğlenceli arayüzlere sahip bazı mobil uygulamaların aslında bahis sistemi üzerine kurulu olduğunu belirtiyor: “Renkli şekerleri eşleştirme ya da farklı kombinasyonlar yapmaya dayanan ve üzerine bahis konulan oyunlar, şans oyunu gibi görünse de neden olduğu maddi kayıplar ve sorunlar nedeniyle sanal kumar bağımlılığını akla getiriyor.” Bal’ın şeker patlatma oyunlarına ilişkin daha önceki uyarılarını bu yazımızda okuyabilirsiniz.
Kaybettiklerini geri kazanma hırsı
Bal, gençleri bu oyunlara çeken en büyük etkenlerden birinin kazanma ve kaybetme arasındaki heyecan döngüsü olduğunu söylüyor: “Kazanma ve kaybetme arasındaki hızlı değişimler heyecan verse de, zamanla yaşanan kayıplar kişide ‘Kaybettiklerimi geri almalıyım’ düşüncesini doğurarak yeni bir hedef yaratıyor. Gençlerin bu oyunlara ilgisini canlı tutan bir diğer unsur ise akranları arasında popüler olması. Sosyal çevre, gençleri arkadaş grubuna uyum sağlamak ve dışlanmamak için benzer deneyimleri yaşamaya yönlendiriyor.”
Uzman, ailelerin çocuklarının dijital araçlarla geçirdiği süreden çok bu davranışın yol açtığı sorunları takip etmesi gerektiğini vurguluyor: “Sanal kumar bağımlılığı geliştiğinde, bireyin akademik, sosyal ve ailevi işlevselliği zayıflıyor.”
Ailelerin dikkat etmesi gereken belirtiler
Bal, ailelerin gözlemlemesi gereken kritik işaretleri şöyle sıralıyor:
- Oyuna yatırılan bahisler nedeniyle kontrolsüz para harcaması ve sık sık ihtiyaç dışı para istenmesi
- Cihazlarda geçirilen sürenin yaş grubu için önerilen sınırların üzerine çıkması
- Akademik başarının düşmesi ve okul devamsızlığının artması
- Keyif alınan aktivitelerden uzaklaşma
- Aile ortamında daha az bulunma ya da evdeyken bile zihnin sürekli oyunda olması
- Engellendiğini düşündüğü anlarda öfke ve tahammülsüzlük
Bağımlılık yerleşince yalan ve gizleme başlıyor
Bal’a göre kumar bağımlılığı yerleştiğinde kişi utanç ve suçluluk duygularının yanı sıra oyuna devam edebilmek için yalan söyleme ve gerçeği saklama davranışları gösterebiliyor. Uzman, bu aşamada profesyonel destek almanın zorunlu olduğunu belirtiyor.
Sanal kumar bağımlılığında tedavi ve aile desteği
Bal, çocuğun gelişim dönemine uygun, açık ve sağlıklı bir iletişim kurulmasının önemine dikkat çekiyor ve tedavinin kapsamını şöyle anlatıyor: “Tedavi sürecinin amacı yalnızca oyuna erişimi kısıtlamak değildir; davranışın altında yatan nedenleri değerlendirmek, gerekli görüldüğünde ilaç desteğine başvurmak, riskleri ve koruyucu önlemleri belirlemek, etkili baş etme yöntemleri geliştirmek ve finansal yönetim planı oluşturmak gibi kapsamlı bir süreç hedeflenir.”
Uzmana göre aile desteği bu süreçte kritik, ancak bu destek yanlış anlaşılmamalı: “Bu destek, sınırsız maddi yardım sağlamak ya da ortaya çıkan borçları kapatmak olarak anlaşılmamalıdır. Ailenin görevi, yapıcı sınırlar koymak, doğru iletişim kurmak ve tedavi sürecini güçlendirmektir.”
Sık sorulan sorular
Sanal kumar bağımlılığı nedir?
Bahis sistemine dayanan dijital oyunlarda kontrolsüz zaman ve para harcanmasıyla gelişen, akademik, sosyal ve ailevi işlevselliği bozan bir bağımlılık türü.
Hangi oyunlar sanal kumar riski taşır?
Uzmana göre renkli ve eğlenceli görünen, şeker eşleştirme ya da kombinasyon yapmaya dayanıp üzerine bahis konulan mobil oyunlar risk taşıyor.
Çocuğumun sanal kumar oynadığını nasıl anlarım?
Sık sık ihtiyaç dışı para istemesi, kontrolsüz harcamalar, okul başarısında düşüş, devamsızlık, keyif aldığı etkinliklerden uzaklaşma ve engellendiğinde öfke göstermesi uyarı işaretleri arasında.
Aileler çocuklarının kumar borcunu ödemeli mi?
Uzman, aile desteğinin sınırsız maddi yardım ya da borçları kapatmak olarak anlaşılmaması gerektiğini; yapıcı sınırlar koymanın ve tedaviyi desteklemenin önemli olduğunu vurguluyor.