Psikolojik sağlamlık, hayatın zorlukları karşısında güçlü kalabilmenin ve stresle baş edebilmenin temelini oluşturuyor. Uzmanlar, duygusal dayanıklılığın kişinin stresle başa çıkma kapasitesi olduğunu ve sorunlar karşısında daha az etkilenmenin bu dayanıklılığa bağlı olduğunu belirtiyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikoloji Hizmetleri Genel Koordinatörü ve Uzman Klinik Psikolog Dr. Yıldız Burkovik, “Bu dayanıklılığı gösteremediğimiz takdirde hiçbir şeyin üstesinden gelemeyen ve herkesin çekip çevireceği insanlar haline gelmiş oluruz” diyerek psikolojik sağlamlığı güçlendirmenin yollarını anlatıyor.
Duygusal dayanıklılık nedir?
Dr. Burkovik’e göre duygusal dayanıklılık, kişinin stresle baş edebilme kapasitesi. Uzman, dayanıklılığın konfor alanının dışına çıkıldığında devreye girdiğini anlatıyor: “Çok rahat, çok huzurlu olduğumuzda insanın güçlenmek için bir sebebi kalmıyor. O yüzden de güven alanımızın dışına çıkıp, zorluklar ve çaba gerektiren durumlarla karşılaştığımızda strese maruz kalmış oluyoruz ve buna karşı bir dayanıklılık sürecini başlatmış oluyoruz.”
Burkovik, bireylerin çeşitli sorunlarla karşılaştığında daha güçlü ve daha az etkilenen kişiler olması gerektiğini vurguluyor: “Bu dayanıklılığı gösteremediğimiz takdirde birdenbire çöken, hiçbir şeyin üstesinden gelemeyen ve herkesin çekip çevireceği, kendi kontrolünü elinde tutamayan insanlar haline gelmiş oluruz.” Duygusal dayanıklılığı yüksek kişilerin ortak özelliklerini duygusal dayanıklılık nedir yazımızda da ele almıştık.
Psikolojik sağlamlık için ilk adım: Farkındalık
Dr. Burkovik’e göre duygusal dayanıklılığı geliştirmenin ilk adımı farkındalık kazanmak. Uzman, kişinin kendine şu soruları sorarak gerçekçi bir değerlendirme yapmasını öneriyor: “Güçlü ve güçsüz yönlerim nelerdir, beni tehdit eden unsurlar ne, benim fırsatlarım var mı, varsa bu fırsatları nasıl kullanmalıyım?”
Yedek plan ve çözüm odaklı düşünce
Burkovik, psikolojik sağlamlığı artırmak için eksik olanın bulunması ve gerçekçi bir değerlendirme yapılması gerektiğini vurguluyor: “Yedek planlarımız olmalı, çözüme yönelik düşünülmeli. Çözümün bir parçası olarak hareket edilmeli. Bu noktada çok korunaklı bir biçimde olunmamalı. Savunmayı ve dayanıklılığı arttıracak şekilde hareket etmeye çalışılmalı. Bu yapılmadığı takdirde küçük bir darbe bile son derece zarar verici olabilir.”
Belirtileri gizlemek yerine yardım alın
Dr. Burkovik, bazı belirtiler ortaya çıktığında bir uzmana başvurulması gerektiğini hatırlatıyor. Uzmana göre şu belirtiler dikkate alınmalı:
- İnsanlarla iletişim kuramama
- Yataktan çıkmak istememe
- İştahsızlık ve uykusuzluk
- Dikkatsizlik ve dalgınlık
- Sürekli düşünme hali
Burkovik, “Tanıyı ve sıkıntılarını gizlemek isteyen hastalar kesinlikle bir psikologdan yardım almalılar. Kişilere bunun kötü bir durum olmadığı anlatılmalı ve eğer gerekirse bir psikiyatristten yardım alınmalı” diyor.
Sık sorulan sorular
Psikolojik sağlamlık nedir?
Zorluklar ve stres karşısında güçlü kalabilme, daha az etkilenme ve kontrolü elde tutabilme kapasitesi. Uzman, bunu duygusal dayanıklılıkla birlikte ele alıyor.
Psikolojik sağlamlık nasıl artırılır?
Uzmana göre güçlü ve zayıf yönleri fark etmek, gerçekçi bir öz değerlendirme yapmak, yedek planlar oluşturmak ve çözüm odaklı düşünmek önemli adımlar.
Konfor alanı dayanıklılığı nasıl etkiler?
Dr. Burkovik’e göre çok rahat olduğumuzda güçlenmek için bir sebep kalmıyor; dayanıklılık, zorluk ve çaba gerektiren durumlarla karşılaşıldığında gelişiyor.
Ne zaman uzmana başvurmak gerekir?
İletişim kuramama, yataktan çıkmak istememe, iştahsızlık, uykusuzluk, dikkatsizlik ve sürekli düşünme hali gibi belirtiler varsa bir psikologdan, gerekirse psikiyatristten yardım alınmalı.