Ana Sayfa Kişisel Gelişim Parlayan nesne sendromu nedir? Her işi yarım bırakmanın psikolojisi

Parlayan nesne sendromu nedir? Her işi yarım bırakmanın psikolojisi

Parlayan nesne sendromu, kişinin sürekli yeni ve heyecan verici fırsatlara yönelip hiçbirini tamamlayacak sebatı gösterememesi olarak tanımlanıyor. Yarım kalan kurslar, açılıp bırakılan web siteleri, başlanıp bitirilmeyen kitaplar bu tablonun tanıdık işaretleri. Üsküdar Üniversitesi NP Feneryolu Tıp Merkezi’nden Uzman Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, bu durumun uzun vadede umutsuzluk, yetersizlik hissi ve tükenmişlik gibi psikolojik sorunlara zemin hazırlayabildiğini söylüyor.

Parlayan nesne sendromu nedeniyle odağı dağılan genç kadın laptop başında

Parlayan nesne sendromu nedir?

İngilizcede “shiny object syndrome” olarak bilinen kavram, dikkatin yeni ve parlak görünen fırsatlar tarafından sürekli dağılmasını anlatıyor. Demir, sendromun belirtilerini şöyle sıralıyor: “Yeni pek çok fikriniz var ancak bunları uygulayamıyorsanız; sürekli olarak yeni hedeflere yöneliyor ancak onları asla sonuna kadar götüremiyorsanız; bir kurstan diğerine sürekli alan değiştiriyor ve kurslar yarım kalıyorsa; sürekli olarak yeni iş alanlarına girişiyor ve yeni web siteleri kuruyor, ancak bu siteleri geliştirmek için çabalamıyorsanız bu sendroma yakalanmış olabilirsiniz.”

Sosyal medya ve girişimcilik hikayeleri dikkati dağıtıyor

Demir’e göre teknolojinin hızla gelişmesi ve sosyal medyanın her an elimizin altında olması, her yerde yenilik ve girişimcilik haberleriyle karşılaşmamıza yol açıyor. “Parlak nesne sendromu da işte bu tip girişimcilik, start up projelerini kaçırmaya dair korku ve sürekli olarak bu tip durumlarla temas içinde olmayı getiriyor” diyen Demir, bunun üzerinde çalışılan işlerin aksaması ve yarım kalması şeklinde kendini gösterdiğini belirtiyor. Bu tablo, FOMO olarak bilinen kaçırma korkusuyla da yakından ilişkili.

Her yarım kalan iş motivasyonu düşürüyor

Bir işi sıfırdan bir başarı düzeyine taşımanın odaklanma, çaba ve sebat gerektirdiğini hatırlatan Demir, “Çevremizde başarıya ulaşmış, toplumdan onay almış bir iş gördüğümüzde hemen biz de yapmak istiyoruz. Bu durum o iş için verilen emeği görmezden gelip sadece parlaklığına aldanmamıza neden oluyor” diyor.

Demir’e göre parlaklığa dürtüsel olarak kapılanlar çoğu zaman o başarı için ödenen bedeli ödemeye hazır olmuyor: “O işi süreç için değil sonuç için istediklerinde emek vermek de yük geliyor ve girişilen iş yarım kalıyor. Her yarım kalmışlık kişinin beyninde eksik dopamin salınımı demek ki bu durum da motivasyonumuzu uzun vadede düşürüyor.”

Kısa vadeli dopamin, uzun vadeli tükenmişlik

Akımların ve trendlerin kısa vadede dopamin sağladığını, ancak bunun uzun vadede psikolojik sorunlar olarak geri döndüğünü vurgulayan Demir, “Umutsuzluk, karamsarlık, başarısızlık, yetersizlik hissi, depresyon, tükenmişlik gibi durumları tetikleyebiliyor” diyor.

Demir örnek olarak psikoloji bölümlerinin artan popülerliğini veriyor. Psikoterapist olmak için yıllar süren uzun bir yol olduğunu hatırlatan uzman, parlaklık peşinde koşan ancak çaba ve istekten yoksun kişilerin bu yolda yorulup yarıda bıraktığını gözlemlediklerini anlatıyor. Podcast serisi başlatmak, gezi ya da yemek tarifi sayfası açmak ya da beyaz yakalılar için şirkete sürekli yeni bir ürün almak da son dönemin parlayan nesneleri arasında sayılıyor.

Parlayan nesne sendromundan korunmanın yolları

Demir, sendromdan korunmanın kolay olmadığını, çünkü çevremizde çok sayıda parlayan nesne bulunduğunu söylüyor ve şu önerileri paylaşıyor:

  • Kendi alanınıza odaklanın: “Zamanı yeni trendleri kovalayarak harcamak yerine en iyi yaptığınız şeye odaklanın.”
  • Kolay kazanç vaatlerini sorgulayın: “Bu iş çok kolay, basit ve kısa yoldan para kazandırıyor gibi yorumları sorgulayın, hemen inanmayın.”
  • Kendinize doğru soruları sorun: Size ne kadar uyduğunu, hayatınıza uygun olup olmadığını, gerçekten ihtiyacınız olup olmadığını ve size değer katıp katmayacağını yanıtlamadan adım atmayın.
  • Bilişsel yükü azaltın: Demir’e göre sürekli yeni ürün ve teklif öneren grupları takip etmek odağı bozuyor. Haber akışlarını, yazışma gruplarını ve bildirimleri kısıtlamak verimi artırabiliyor.

“Bekle ve gör” yaklaşımı

Demir, emin olunmayan durumlarda “bekle ve gör” yaklaşımını öneriyor: “Günümüzdeki hızlı teknolojik değişimlerle birlikte, birçok girişim hızlıca yükselip kayboluyor. Yeni bir iş için önce beklemek ve onun gelip geçici olmadığını görmek avantaj sağlayabilir. Beklemek aynı zamanda bir şeyin gerçek bir fırsat mı yoksa parlayan bir nesne mi olduğunu ayırt etmenize yarayacaktır.”

Sık sorulan sorular

Parlayan nesne sendromu bir hastalık mı?

Klinik bir tanı değil; dikkatin sürekli yeni fırsatlara kaymasıyla işlerin yarım kalmasını anlatan bir kavram. Ancak uzmanlara göre uzun vadede depresyon ve tükenmişlik gibi sorunları tetikleyebiliyor.

Parlayan nesne sendromunun belirtileri nelerdir?

Sık sık hedef değiştirmek, yarım kalan kurslar ve projeler, kurulup geliştirilmeyen web siteleri ve uygulamaya dökülemeyen çok sayıda fikir en belirgin işaretler arasında.

Sosyal medya bu sendromu nasıl etkiliyor?

Sosyal medyadaki başarı hikayeleri ve trendler, emeği görünmez kılıp yalnızca sonucu öne çıkarıyor. Bu da kişinin bir işe gerçekten istemeden, sadece parlak göründüğü için yönelmesine yol açabiliyor.

Yeni bir fırsatın gerçek olup olmadığını nasıl anlarım?

Uzman önerisi “bekle ve gör” yaklaşımı. Fırsatın geçici bir trend olup olmadığını görmek için zaman tanımak ve kendi ihtiyaçlarınızla örtüşüp örtüşmediğini sorgulamak karar vermeyi kolaylaştırıyor.

Kaynaklar

Karar yorgunluğu: Gün boyu verdiğimiz yüzlerce seçim zihni nasıl tüketiyor?

Editor
İndigo Dergisi Editör – Haber Merkezi, 2005 yılından bu yana yayında olan bağımsız dijital medya kuruluşu İndigo Dergisi'nin (indigodergisi.com) haber ve güncel içerik ekibidir. İstanbul merkezli ekip, gündem, ekonomi, sağlık, bilim, teknoloji ve yaşam alanlarında araştırmaya dayalı haberler, açıklayıcı içerikler ve rehberler hazırlar. "Editör" imzasıyla bugüne kadar 26.500’ü aşkın içerik yayımlanmıştır. "Editör" imzası tek bir kişiyi değil, İndigo Dergisi Yazı İşleri bünyesinde çalışan editör ekibini temsil eder. Bu imzayla yayımlanan her içerik araştırma, yazım, doğrulama ve editoryal kontrol aşamalarından geçer ve ortak bir ekip çalışmasının ürünüdür. Ekip, Yönetici Editör ve yayın yönetimi altında çalışır. Editör – Haber Merkezi, okurun kararlarını doğrudan etkileyebilecek sağlık, beslenme ve finans konularında ek özen gösterir. Bu alanlardaki içerikler güncel bilimsel verilere ve resmi kaynaklara dayanır. İndigo Dergisi hiçbir siyasi parti, ideoloji, dini oluşum ya da çıkar grubuyla bağlantılı değildir. Editör Masası, Basın Konseyi'nin Basın Meslek İlkeleri'ne uymayı taahhüt eder. Türkiye Gazeteciler Cemiyeti'nin Türkiye Gazetecileri Hak ve Sorumluluk Bildirgesi'ni ve İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi'ni benimser. Irk, renk, cinsiyet, dil, din, siyasi görüş, köken ya da ekonomik durum gözetmeksizin herkesin eşitliğini esas alır. Ayrımcı ve yanıltıcı içeriğe yer vermez. Köşe yazılarındaki görüşler yazarlarına aittir; Editör Masası habere ve bilgiye dayalı içeriklerden sorumludur.