Mutsuzluk ile depresyon çoğu zaman birbirine karıştırılıyor; oysa her mutsuzluk depresyon anlamına gelmiyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi’nden Klinik Psikolog Cumali Aydın’a göre ayırt edici iki özellik süre ve işlevsellik: Uzun süren ve yaşamı belirgin biçimde etkileyen çökkünlük profesyonel destek gerektirebiliyor.
Mutsuzluk ile depresyon: Yaz yağmuru ve mevsim değişimi
Aydın farkı bir hava durumu benzetmesiyle anlatıyor: “Günlük mutsuzluk, aniden bastıran bir yaz yağmuruna benzer; iş yerinde ters bir olay yaşanır, sevdiğiniz biriyle tartışırsınız, moraliniz bozulur ama bir kahve içip arkadaşınızla konuştuktan sonra hava tekrar açar. Depresyon ise mevsimin tamamen değişmesidir; artık ortalık hep karanlık, hava hep soğuktur.”
Mutsuzluk ile depresyon ayrımında iki hafta kuralı
Aydın’a göre “Üzgün hissetmek normaldir, ancak neredeyse her gün, günün büyük bölümünde süren ve en az iki hafta boyunca devam eden bir çökkünlük hali varsa alarm zilleri çalar.” Daha önce keyif alınan şeylere karşı belirgin isteksizlik (anhedoni) başlamışsa ve uyku, iştah, enerji düşüklüğü gibi bedensel belirtiler eşlik ediyorsa, bu artık geçici bir ruh hali değil, tedavi gerektiren bir klinik tablo olabiliyor. Belirtiler için depresyonun 7 kritik işareti yazımıza da göz atabilirsiniz.
Uzun süren mutsuzluk bir risk ama kader değil
Aydın, uzun süren mutsuzluğun depresyon için ciddi bir risk faktörü olduğunu, ancak her zaman depresyona dönüşmediğini söylüyor. Kronik stres beyinde hipokampus bölgesini etkileyebiliyor; buna karşılık sosyal destek, anlamlı uğraşlar ve psikolojik dayanıklılık koruyucu rol oynuyor. Aydın’ın benzetmesiyle: “Mutsuzluğu bir bataklık gibi düşünün; uzun süre içinde durmak riski artırır ama doğru nefes teknikleri ve yardım eli ile oradan çıkmak mümkündür.” Depresyonu taklit edebilen tıbbi nedenler için depresyonu taklit eden hastalıklar yazımızı da okuyabilirsiniz.
Sosyal medyadaki “kusursuz hayatlarla” kıyaslamayın
Aydın’a göre sosyal medya, insanların yalnızca en iyi anlarından oluşan bir fragman sunuyor: “Siz kendi kamera arkanızı, dağınık odanızı ve ağlama krizlerinizi bilirken, karşınızdakinin sadece ışıltılı kısmını görmek bir ‘karşılaştırma zehirlenmesi’ yaratır.” Bu da “Herkes mutlu, bir tek ben kötüyüm” yanılgısına yol açabiliyor. Aydın, kendi doğal mutsuzluğunu başkalarının yapay mutluluğuyla kıyaslayarak kendine haksız yere “hasta” etiketi yapıştırmamayı öneriyor.
“Depresyonda değilim ama üzgünüm” demek ise çoğu zaman sağlıklı bir içgörü. Aydın bunu “dizim ağrıyor ama kırık değil” demeye benzetiyor; ancak gerçek belirtileri “ben güçlüyüm, depresyonda olamam” diyerek görmezden gelmenin de bir inkâr olabileceği uyarısını yapıyor.
Duygularla savaşmak yerine küçük adımlar
Aydın’a göre ilk kural mutsuzlukla savaşmayı bırakmak; çünkü duygulara karşı verilen savaş onları büyütüyor. Bunun yerine davranışsal aktivasyon öneriyor: Motivasyon gelmesini beklemeden kısa bir yürüyüş yapmak ya da bir arkadaşa mesaj atmak gibi küçük eylemlerle başlamak. Düzenli, tempolu yürüyüşün hafif ve orta düzey depresyonda etkili olduğunu gösteren çalışmalar bulunuyor. Her gece o gün iyi giden üç şeyi yazmak da destekleyici bir yöntem. Yemek yemek, duş almak gibi temel öz bakım adımları bile bu dönemde takdir edilmeyi hak ediyor.
Mutsuzluk ile depresyon ayrımında ne zaman yardım alınmalı?
Aydın, şu durumların gecikmeden bir ruh sağlığı uzmanına başvurmayı gerektirdiğini vurguluyor:
- İşe gidememek, derslere odaklanamamak ya da çocuğuyla ilgilenememek gibi günlük rollerin ciddi biçimde aksaması
- Ölüm düşüncelerinin sık sık akla gelmesi; “uyusam ve hiç uyanmasam” gibi pasif düşünceler bile hafife alınmamalı
- Duygusal olarak tamamen boşalma, hiçbir şeyin anlam ifade etmemesi
Aydın’a göre “benim durumum umutsuz, kimse beni anlamaz” düşüncesi, yardım aramanın önündeki en büyük engel. Kendine zarar verme düşüncesi olan biri ya da yakını vakit kaybetmeden 112’yi aramalı ya da en yakın acil servise başvurmalı.
Mutsuzluk ile depresyon hakkında sık sorulan sorular
Mutsuzluğun depresyon olduğu nasıl anlaşılır?
Klinik Psikolog Cumali Aydın’a göre neredeyse her gün, günün büyük bölümünde süren ve en az iki hafta devam eden çökkünlüğe isteksizlik, uyku, iştah ve enerji değişiklikleri eşlik ediyorsa uzmana başvurulmalı.
Uzun süren mutsuzluk depresyona dönüşür mü?
Risk faktörü olabiliyor ancak kaçınılmaz değil; sosyal destek, anlamlı uğraşlar ve psikolojik dayanıklılık koruyucu rol oynuyor.
Depresyonda yürüyüş işe yarar mı?
Düzenli ve tempolu yürüyüşün hafif ve orta düzey depresyonda etkili olduğunu gösteren çalışmalar bulunuyor; ancak tedavinin yerini almıyor.
Görüş: Klinik Psikolog Cumali Aydın, Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi
Kaynaklar
