“Zihnim hiç susmuyor” ya da “Sürekli bir şey düşünüyorum” diyenlerin yaşadığı içsel gürültü, uzmanlara göre çoğu zaman yalnızca düşüncelerden değil, işlenmemiş duygulardan ve yoğun dijital uyaranlardan besleniyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi’nden Klinik Psikolog Buse Arslan, içsel sessizliğin zihni tamamen boşaltmak değil, düşüncelerle mesafe kurabilmek olduğunu söylüyor.
İçsel gürültü nedir?
Arslan’a göre içsel gürültü; zihinde aynı anda dolaşan düşünceler, kaygılar, geçmiş yaşantılar, geleceğe dair senaryolar, öz eleştiriler ve bitmemiş duygusal süreçlerin oluşturduğu zihinsel yoğunluk: “Beynimizin düşünce üretmesi son derece doğal bir süreçtir; sorun, bu düşüncelerin yoğunluğu arttığında ve kişinin günlük yaşamını etkilemeye başladığında ortaya çıkar.”
Bu yoğunluk çoğu zaman çözümlenmemiş duygusal deneyimlerle ilişkili. Bastırılmış öfke, ifade edilememiş üzüntü, bir kayıp, yoğun stres ya da belirsizlikler zihinde tekrar tekrar işlenmeye çalışılıyor; süreç uzadıkça düşünceler üst üste biniyor ve kişi zihinsel bir kalabalığın içinde yaşadığını hissediyor.
Zihin olumsuz ihtimallere daha çok odaklanıyor
Arslan, beynin evrimsel işleyişinin de rol oynadığını söylüyor: “İnsan beyni hayatta kalabilmek için tehditleri fark etmeye ve olası riskleri önceden tahmin etmeye programlanmıştır. Dolayısıyla zihnimiz, olumsuz ihtimalleri olumlu olanlardan daha fazla işlemeye eğilimlidir.” Kaygılı dönemlerde bu mekanizma daha da aktifleşiyor.
Arslan’a göre asıl mesele çoğu zaman fazla düşünmek değil: “Bazen kişi ‘Neden bu kadar düşünüyorum?’ diye sorar; ancak asıl mesele hissedilen duygulara alan açamamaktır. Duygular ifade edilemediğinde ya da bastırıldığında, zihin onları düşünce yoluyla çözmeye çalışır. Bu nedenle zihni susturmaya çalışmak yerine, zihnin anlatmaya çalıştığı duyguyu anlamak çok daha işlevsel bir yaklaşım olabilir.” Duyguyu bastırmak yerine tanımak için ayna çalışması yazımıza da göz atabilirsiniz.
Dijital uyaranlar içsel gürültüyü artırıyor
Arslan’a göre zihin yalnızca bilgi depolamıyor; deneyimleri anlamlandırmaya, duyguları işlemeye ve dinlenmeye de ihtiyaç duyuyor: “Telefon bildirimleri, sosyal medya akışları, kısa videolar ve haberler dikkatimizi durmaksızın dış dünyaya yönlendiriyor. Sürekli yeni uyaranlarla karşılaşmak, aldığımız bilgiyi işlemeye yeterince alan bırakmıyor. Kişi günün sonunda fiziksel olarak yorulmasa bile zihinsel olarak tükenmiş hissedebiliyor.”
Sosyal karşılaştırma da etkili: Başkalarının seçilmiş en iyi anlarıyla kendi hayatını kıyaslamak yetersizlik hissini ve öz eleştiriyi artırabiliyor. Eskiden bekleme anları ya da kısa yolculuklar duyguları işlemek için doğal fırsatlardı; bugün bu boşluklar büyük ölçüde ekranlarla doluyor. Arslan’a göre sorun teknolojinin kendisi değil, nasıl kullanıldığı; kısa dijital molalar ve zaman zaman sessizliğe alan açmak zihinsel dengeyi destekliyor. Aşırı içerik tüketimi için dijital obezite yazımızı da okuyabilirsiniz.
İçsel sessizlik düşüncelerle mesafe kurmak
Arslan, içsel sessizliğin çoğu zaman yanlış anlaşıldığını söylüyor: “İçsel sessizlik, zihinde hiç düşünce olmaması değil; düşüncelerin kişiyi sürekli sürüklemediği, duyguların ve zihinsel süreçlerin daha sakin yaşandığı bir farkındalık hâlidir. Psikoterapide de hedef zihni boşaltmak değildir. Hedef, kişinin zihninden geçen her düşünceyi mutlak gerçek gibi algılamaması, onlarla arasında mesafe kurabilmesidir.” Mindfulness uygulamalarında deneyimlenen dinginlik de buna dayanıyor: Düşünceler kaybolmuyor, ancak kişi onları yakalamaya ya da onlardan kaçmaya çalışmadan gelip geçmelerine izin veriyor.
İçsel gürültü hakkında sık sorulan sorular
Zihnim neden hiç susmuyor?
Klinik Psikolog Buse Arslan’a göre içsel gürültü çoğu zaman işlenmemiş duygular, belirsizlikler ve yoğun dijital uyaranlardan besleniyor.
Düşünceleri tamamen durdurmak mümkün mü?
Hayır ve gerekli de değil; hedef, düşüncelerle mesafe kurup onları mutlak gerçek gibi algılamamak.
İçsel gürültüyü azaltmak için ne yapılabilir?
Duyguları fark edip onlara alan açmak, kısa dijital molalar vermek ve zaman zaman uyaransız kalabilmek yardımcı oluyor.
Görüş: Klinik Psikolog Buse Arslan, Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi
Kaynaklar
