Fibroadenom, meme dokusunda en sık karşılaşılan iyi huylu kitlelerden biri. Özellikle genç kadınlarda görülen bu oluşumlar, memedeki bağ ve bez dokularının çoğalmasıyla meydana geliyor ve genellikle düzgün sınırlı, hareketli, ağrısız kitleler şeklinde hissediliyor. Genel Cerrahi Uzmanı Prof. Dr. Ebru Ayvazoğlu Soy, fibroadenomların büyük bölümünün iyi huylu olduğunu ve çoğunlukla kansere dönüşmediğini; ancak bunun memedeki bütün kitlelerin zararsız kabul edilmesi anlamına gelmediğini vurguluyor.
Fibroadenom nedir ve neden oluşur?
Fibroadenom, fibroglandüler dokunun belirli bölgelerde çoğalmasıyla oluşan ve genellikle iyi huylu özellikler taşıyan solid bir meme kitlesi. Gelişiminde hormonal faktörlerin, özellikle östrojenle ilişkili değişikliklerin etkili olduğu düşünülüyor. Bu nedenle en sık ergenlik sonrası ve doğurganlık çağındaki kadınlarda görülüyor; daha ileri yaşlarda da saptanabiliyor.
Fibroadenomlar tek bir kitle olarak ya da aynı memede veya her iki memede birden fazla sayıda bulunabiliyor. Bazıları uzun yıllar aynı büyüklükte kalırken bazıları zamanla büyüyebiliyor veya küçülebiliyor. Gebelikteki hormonal değişiklikler bazı fibroadenomların büyümesine yol açabilirken, menopoz sonrasında bazı kitlelerde küçülme veya kireçlenme gelişebiliyor.
Prof. Dr. Ayvazoğlu Soy, yeni fark edilen bir kitlenin yalnızca hareketli veya düzgün sınırlı olduğu için fibroadenom kabul edilmesinin doğru olmadığını; kesin değerlendirme için yaşa ve klinik özelliklere uygun görüntüleme yapılması gerektiğini belirtiyor. Memede ele gelen kitlelerle ilgili diğer bilgiler için Memede görülen kitle kanser işareti olabilir mi? başlıklı yazımıza göz atabilirsiniz.
Fibroadenom kansere dönüşebilir mi?
Basit fibroadenomlar iyi huylu oluşumlar ve büyük çoğunluğu kansere dönüşmüyor. Bu nedenle fibroadenom tanısı almak, meme kanseri gelişeceği anlamına gelmiyor. Nadir durumlarda fibroadenom içinde meme kanseri saptanabiliyor; ancak bu oldukça seyrek görülüyor.
Fibroadenomlar dokusal özelliklerine göre basit veya kompleks olarak sınıflandırılabiliyor. Kompleks fibroadenomlarda meme kanseri riski değerlendirilirken yalnızca fibroadenomun varlığına değil, eşlik eden doku değişikliklerine, aile öyküsüne ve diğer risk faktörlerine de bakılıyor. Ailede meme kanseri öyküsü olan veya daha önce riskli meme lezyonu saptanan kişilerde takip yaklaşımı farklı olabiliyor. Prof. Dr. Ayvazoğlu Soy’a göre kansere dönüşme ihtimalinin düşük olması, yeni gelişen meme bulgularının değerlendirilmesini gereksiz kılmıyor.
Fibroadenomun belirtileri nelerdir?
Fibroadenomlar çoğu zaman memede yuvarlak veya oval, düzgün sınırlı ve hareketli kitleler olarak fark ediliyor. Bazıları elle hissedilemeyecek kadar küçük olup yalnızca ultrasonda görülebiliyor. Büyük bölümü ağrısız; ancak bazı kadınlarda adet öncesinde hassasiyet veya dolgunluk hissi olabiliyor. Büyük fibroadenomlar meme şeklinde belirgin değişikliğe yol açabiliyor.
Prof. Dr. Ayvazoğlu Soy, kitlenin hareketli olmasının meme kanserinden kesin ayrım sağlamadığını, bazı kötü huylu kitlelerin de erken dönemde hareketli hissedilebildiğini hatırlatıyor. Kitlenin büyümesi, yeni bir kitle oluşması, meme başında değişiklik veya ciltte çekinti fark edilmesi durumunda yeniden değerlendirme yapılmalı ve yeni görüntülemeler öncekilerle karşılaştırılmalı.
Fibroadenom tanısı nasıl konuluyor?
İlk aşama klinik muayene; hastanın yaşı, şikayetlerinin süresi, kitlenin büyüme durumu ve aile öyküsü değerlendiriliyor. Meme ultrasonografisi sık kullanılan yöntemlerden biri ve fibroadenomlar ultrasonda çoğunlukla oval, düzgün sınırlı, çevre dokulara paralel yerleşimli kitleler olarak görülüyor. Yaşa ve bulgulara göre mamografi de değerlendirmeye eklenebiliyor.
Görüntülemede şüpheli özellikler varsa kalın iğne biyopsisiyle doku örneği alınabiliyor. Biyopsiyle fibroadenom tanısı konması gereksiz ameliyatların önlenmesine yardımcı olabiliyor; ancak biyopsi sonucuyla görüntüleme bulgularının uyumlu olması önem taşıyor. Özellikle hızla büyüyen veya büyük boyutlara ulaşan kitlelerde, bazı türleri kötü huylu davranış gösterebilen fillodes tümörü olasılığı da değerlendiriliyor.
Fibroadenom ameliyatla alınmalı mı?
Fibroadenom tanısı alan her hastada ameliyat gerekmiyor. Görüntüleme ve patoloji açısından iyi huylu olduğu belirlenen, küçük ve belirti vermeyen kitlelerde takip tercih edilebiliyor. Prof. Dr. Ayvazoğlu Soy’a göre şu durumlarda cerrahi seçenek değerlendirilebiliyor:
- Hızlı büyüyen, belirgin ağrıya yol açan veya meme şeklini etkileyen kitleler,
- Görüntüleme ve biyopsi sonuçları arasında uyumsuzluk bulunması,
- Kesin tanıya ulaşılamaması veya fillodes tümörü şüphesi,
- Kitle iyi huylu olsa da hastanın sürekli kaygı yaşaması.
Ameliyatta amaç kitlenin uygun şekilde çıkarılması ve sağlıklı meme dokusunun mümkün olduğunca korunması. Yara izi, enfeksiyon, kanama veya meme şeklinde değişiklik gibi komplikasyonlar görülebileceği için karar tüm klinik koşullar birlikte değerlendirilerek veriliyor.
Takipte nelere dikkat edilmeli?
Ameliyat gerektirmeyen kitlelerde önerilen kontrollerin düzenli yapılması, boyut ve yapı değişikliklerinin izlenmesini sağlıyor. Kadınların kendi meme dokularının olağan yapısını tanıması yararlı; ancak kendi kendine muayene görüntülemenin yerini tutmuyor. Yeni bir kitle hissedilmesi veya mevcut kitlenin hızla büyümesi durumunda sağlık kuruluşuna başvurulmalı. Prof. Dr. Ayvazoğlu Soy, her fibroadenom hastasının sık aralıklarla mamografi veya MR çektirmesinin gerekmediğini, gereksiz görüntüleme ve girişimlerden kaçınmanın da doğru sağlık yönetiminin parçası olduğunu vurguluyor. Herhangi bir besin, bitkisel ürün veya takviyenin fibroadenomu ortadan kaldırdığına dair güvenilir bir tedavi yaklaşımı da bulunmuyor.
Sık sorulan sorular
Fibroadenom tehlikeli midir?
Fibroadenomların büyük çoğunluğu iyi huyludur ve kansere dönüşmez. Yine de memede ele gelen her kitlenin doğru tanı için değerlendirilmesi gerekir.
Fibroadenom kendiliğinden geçer mi?
Bazı fibroadenomlar yıllarca aynı kalırken bazıları küçülebilir ya da büyüyebilir. Menopoz sonrasında bazı kitlelerde küçülme görülebilir.
Her fibroadenom ameliyat edilmeli mi?
Hayır. İyi huylu olduğu doğrulanan, küçük ve belirti vermeyen kitlelerde düzenli takip yeterli olabilir. Hızlı büyüme, şüpheli bulgu veya tanı belirsizliği durumunda cerrahi değerlendirilir.
Fibroadenom için bitkisel tedavi var mı?
Herhangi bir besin, bitkisel ürün veya takviyenin fibroadenomu ortadan kaldırdığına ilişkin güvenilir bir tedavi yaklaşımı bulunmuyor; tıbbi değerlendirmeye dayalı yöntemler tercih edilmeli.
