İyot eksikliği, tiroit hormonlarının üretimini etkileyerek yorgunluk, halsizlik, üşüme ve kilo değişiklikleri gibi belirtilere yol açabiliyor. Erdem Hastanesi Çakmak Şubesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Hekimi Uzm. Dr. Nubar Rasulova, iyot eksikliğinin yalnızca çocukları değil yetişkinleri de etkileyebildiğine dikkat çekiyor ve belirtilerin doğru değerlendirilmesinin önemini vurguluyor.
Tiroit hormonlarının üretimi için gerekli olan iyot, metabolizmanın düzenlenmesinde önemli rol oynuyor. Yetersiz iyot alımı hormon üretimini etkileyerek guatr ve hipotiroidi gibi sağlık sorunlarına yol açabiliyor.
İyot eksikliği yetişkinlerde de gözden kaçabiliyor
Uzm. Dr. Rasulova, “İyot eksikliği yalnızca çocukluk döneminde görülen bir sorun değil; yetişkinlerde de yetersiz iyot alımı gözden kaçabiliyor. Yorgunluk, üşüme, kilo değişiklikleri ve halsizlik gibi belirtiler tiroit fonksiyonlarındaki değişimlerle ilişkili olabilir. Ancak bu belirtiler tek başına iyot eksikliğini göstermez. Bu nedenle gerekli durumlarda hekim değerlendirmesi yapılması önem taşıyor” diyor.
Rasulova’ya göre gebelik döneminde ciddi iyot eksikliği, bebeğin beyin ve sinir sistemi gelişimini olumsuz etkileyebiliyor.
Kimler iyot eksikliği açısından risk altında?
Uzm. Dr. Rasulova’ya göre gebeler, emziren kadınlar ve iyot içeren besinleri sınırlı tüketen kişiler daha fazla risk altında olabiliyor. Hacettepe Üniversitesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı’nın bilgilendirmesine göre günlük iyot ihtiyacı yetişkinlerde 150 mikrogram, gebelik ve emzirme döneminde ise 250 mikrogram. Doğurganlık çağındaki kadınlar, bebekler ve çocuklar da öncelikli risk grupları arasında yer alıyor.
İyotlu tuz, ama tuzu artırmadan
Rasulova, yeterli iyot alımı için beslenmeye dikkat edilmesini öneriyor: “Yeterli iyot alımı için iyotlu tuzun tercih edilmesi; balık ve diğer deniz ürünleri, süt ürünleri ve yumurta gibi besinlerin dengeli beslenme düzeninde yer alması önem taşıyor. Ancak iyotlu tuz kullanmak, günlük tuz tüketimini artırmak gerektiği anlamına gelmiyor.”
Türkiye’de Sağlık Bakanlığı ile UNICEF iş birliğiyle 1994’te başlatılan program kapsamında sofra tuzunun iyotlanması 1998’den bu yana zorunlu. Hacettepe Halk Sağlığı Anabilim Dalı, iyot kolay kaybolduğu için iyotlu tuzun güneş görmeyen, hava almayan kapalı kaplarda saklanmasını ve yemeğe pişirme sonrasında eklenmesini öneriyor. Hangi tuzun tercih edilmesi gerektiğini iyot eksikliği için yiyecekler listesi yazımızda da derlemiştik.
Bilinçsiz iyot takviyesi de risk
Uzm. Dr. Rasulova, eksiklik kadar gereksiz takviye kullanımının da sorun yaratabileceğini hatırlatıyor: “İyot takviyelerinin bilinçsiz kullanımı da tiroit sağlığını olumsuz etkileyebiliyor.” Rasulova’ya göre iyot eksikliğinin önlenmesinde dengeli beslenme ve gerektiğinde uzman değerlendirmesi belirleyici.
Sık sorulan sorular
İyot eksikliğinin belirtileri nelerdir?
Uzm. Dr. Nubar Rasulova’ya göre yorgunluk, halsizlik, üşüme ve kilo değişiklikleri tiroit fonksiyonlarındaki değişimlerle ilişkili olabilir; ancak bu belirtiler tek başına iyot eksikliğini göstermez.
İyot hangi besinlerde bulunur?
İyotlu tuz, balık ve diğer deniz ürünleri, süt ürünleri ve yumurta başlıca iyot kaynakları arasında.
İyot takviyesi kullanmalı mıyım?
Takviyeler hekim önerisi olmadan kullanılmamalı; Rasulova’ya göre bilinçsiz iyot takviyesi de tiroit sağlığını olumsuz etkileyebiliyor.
Gebelikte iyot neden önemli?
Ciddi iyot eksikliği bebeğin beyin ve sinir sistemi gelişimini olumsuz etkileyebiliyor; gebelik ve emzirmede günlük ihtiyaç 250 mikrograma çıkıyor.
