Tip 5 diyabet, temelinde çocukluk çağındaki uzun süreli yetersiz beslenmenin yattığı ve dünya genelinde 20 ila 25 milyon kişiyi etkilediği tahmin edilen bir diyabet türü. Uluslararası Diyabet Federasyonu (IDF), 2025’te bu tabloyu bağımsız bir diyabet türü olarak tanıdı. Batıgöz Balçova Cerrahi Tıp Merkezi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Uzm. Dr. Fikret İşbilir, yeni tanımlanan bu türün çocukluktaki beslenmeyle doğrudan ilişkili olduğuna dikkat çekiyor.
Tip 5 diyabet nedir?
Tip 5 diyabet; çocukluk ya da ergenlik döneminde uzun süre devam eden protein ve enerji yetersizliğine bağlı olarak pankreasın insülin üreten hücrelerinin yeterince gelişememesi sonucu ortaya çıkabiliyor. Temel sorun, pankreasın yeterli miktarda insülin üretememesi. Gelişmekte olan ülkelerde ve gıda güvencesinin düşük olduğu bölgelerde sık görülen bu tablo, uzun yıllar literatürde tam olarak konumlandırılamamıştı.
Uzm. Dr. İşbilir, “Tip 5 diyabet, sonradan gelişen beslenme alışkanlıklarından çok, erken yaşam dönemindeki uzun süreli yetersiz beslenmenin pankreas üzerindeki etkileriyle ilişkilendirilmektedir. Bu nedenle hastalığın önlenmesinde çocukların dengeli ve yeterli beslenmesi büyük önem taşımaktadır” diyor.
Tip 1 ve tip 2 diyabetten farkı ne?
Tip 5 diyabet, klinik özellikleri bakımından bilinen diyabet türlerinden belirgin biçimde ayrılıyor:
- Belirgin zayıflık: Tip 2 diyabetin aksine bu hastalar genellikle obez ya da fazla kilolu değil. Vücut kitle indeksleri çoğunlukla 19 kg/m²’nin altında.
- Keton direnci: Tip 1 diyabette insülin eksikliğinde görülebilen ve hayati risk taşıyan ketoasidoz tablosu, tip 5 diyabette görülmüyor; idrarda keton bulunmuyor.
- Otoimmün değil: Tip 1 diyabette bağışıklık sistemi pankreasa saldırıyor ve antikor testleri pozitif çıkıyor. Tip 5’te antikor testleri negatif; sorun bağışıklıkta değil, hücrelerin yetersiz gelişmesinde.
Kimlerde görülüyor?
Tip 5 diyabet daha çok çocuklukta ciddi yetersiz beslenme öyküsü olan kişilerde, düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşayanlarda, kronik protein ve kalori eksikliği yaşayan toplumlarda ve genellikle zayıf yapılı genç erişkinlerde tanımlanıyor. IDF’ye göre etkilenenlerin büyük bölümü Asya ve Afrika’da yaşıyor.
Yanlış teşhis hipoglisemi riskini doğuruyor
Hastalığın çoğunlukla 30 yaş altındaki zayıf genç erişkinlerde görülmesi, laboratuvar imkanlarının kısıtlı olduğu yerlerde tip 1 diyabetle karıştırılmasına yol açabiliyor. İşbilir bunun ciddi tedavi riskleri taşıdığı uyarısında bulunuyor: “Tip 5 diyabet hastalarının hücreleri insüline karşı dirençli değildir, sadece üretilen miktar azdır. Eğer bu hastalara tip 1 diyabet teşhisi konulup yüksek dozda insülin tedavisi başlanırsa, vücutta ani ve tehlikeli kan şekeri düşüşleri (hipoglisemi) yaşanabilir. Bu hastaların tedavisinde genellikle düşük doz insülin veya ağızdan alınan ilaçlar yeterli olmaktadır. En kritik nokta ise tıbbi tedavinin yanında, hastanın protein ve mikrobesin yönünden zengin bir beslenme rehabilitasyonuna alınmasıdır.”
Hastalığın küresel ölçekte kabul görmesiyle, özellikle kronik beslenme yetersizliği geçmişi olan çocuk ve gençlerde diyabet taramalarının daha bilinçli yapılması hedefleniyor. Çocuklarda metabolik risklerle ilgili çocuklarda insülin direnci yazımıza da göz atabilirsiniz.
Çocuklukta beslenme yaşam boyu etkili
İşbilir sözlerini şöyle tamamlıyor: “Her çocukta diyabet gelişeceği anlamına gelmemekle birlikte, erken yaşlarda sağlıklı ve dengeli beslenmenin yaşam boyu metabolik sağlık üzerinde önemli etkileri bulunmaktadır. Bu nedenle çocukların büyüme ve gelişme süreçlerinin düzenli takip edilmesi, beslenme sorunlarının erken dönemde fark edilerek uygun şekilde yönetilmesi büyük önem taşır.”
Sık sorulan sorular
Tip 5 diyabet ne zaman tanındı?
Uluslararası Diyabet Federasyonu, tip 5 diyabeti 2025’te ayrı bir diyabet türü olarak tanıdı ve bu alanda bir çalışma grubu kurdu.
Tip 5 diyabetin nedeni nedir?
Çocukluk ya da ergenlikte uzun süren protein ve enerji yetersizliği, pankreasın insülin üreten hücrelerinin yeterince gelişmesini engelliyor.
Tip 5 diyabet tip 1 ile neden karıştırılıyor?
Her iki tablo da zayıf ve genç kişilerde görülebildiği için karışabiliyor. Ancak tip 5’te antikor testleri negatif ve ketoasidoz görülmüyor.
Tip 5 diyabet nasıl tedavi ediliyor?
Uzm. Dr. Fikret İşbilir’e göre genellikle düşük doz insülin ya da ağızdan alınan ilaçlar yeterli oluyor; tedavinin önemli bir parçası da protein ve mikrobesin açısından zengin beslenme rehabilitasyonu.
