Pankreas kanseri belirtileri erken dönemde çoğu zaman belirgin değil; bu nedenle hastalık sıklıkla başka bir şikayetle doktora gidildiğinde ortaya çıkıyor. Sarılık, açıklanamayan kilo kaybı, karın ve sırt ağrısı en önemli işaretler arasında yer alıyor. Memorial Şişli Hastanesi Genel Cerrahi Bölümü’nden Prof. Dr. Emin Köse, pankreas tümörlerinin türleri, belirtileri, risk faktörleri ve tedavi yöntemleri hakkında bilgi verdi.
Pankreas hem sindirimde hem kan şekeri kontrolünde görev alıyor
Midenin arkasında, karın boşluğunun üst bölümünde yer alan pankreas, sindirim sisteminin ve hormon dengesinin önemli organlarından biri. Dış salgı işleviyle üretilen enzimler yağ, protein ve karbonhidratların sindirilmesine yardımcı olurken, iç salgı işleviyle üretilen insülin ve glukagon gibi hormonlar kan şekerinin düzenlenmesinde rol oynuyor.
Prof. Dr. Köse’nin aktardığına göre pankreas tümörleri, kaynaklandıkları hücrelere ve özelliklerine göre farklı gruplara ayrılıyor. Pankreasın sindirim enzimlerini üreten hücrelerinden veya kanallarından kaynaklanan ekzokrin tümörler, pankreas kanserlerinin büyük bölümünü oluşturuyor.
Pankreas kanseri belirtileri: 6 önemli işaret
Pankreasın karın boşluğunun derininde yer alması ve erken evrede belirgin şikayete yol açmaması, tanıyı güçleştirebiliyor. Belirtiler tümörün pankreasın baş, gövde veya kuyruk bölümünde yer almasına, büyüklüğüne ve çevre dokularla ilişkisine göre değişiyor. Prof. Dr. Köse’ye göre dikkat edilmesi gereken başlıca belirtiler şunlar:
- Sarılık: Ciltte ve göz aklarında sararma, idrar renginde koyulaşma, dışkı renginde açılma ve kaşıntı görülebiliyor. Özellikle pankreasın baş kısmındaki tümörler safra kanalına baskı yaparak sarılığa neden olabiliyor.
- Karın ve sırt ağrısı: Üst karın bölgesinde başlayıp sırta yayılabilen, sürekli ya da giderek artan ağrılar ortaya çıkabiliyor.
- İstem dışı kilo kaybı: Beslenme düzeninde belirgin bir değişiklik olmadan kilo kaybı ve iştahsızlık gelişebiliyor.
- Sindirim sorunları: Şişkinlik, bulantı, hazımsızlık ve dışkılama alışkanlıklarında değişiklik görülebiliyor.
- Halsizlik ve yorgunluk: Hastalığa eşlik eden metabolik değişiklikler ve beslenme sorunları günlük yaşamı etkileyebiliyor.
- Kan şekeri değişiklikleri: Daha önce diyabeti olmayan kişilerde yeni başlayan diyabet ya da mevcut diyabette kan şekeri kontrolünün bozulması, özellikle başka belirtilerle birlikte görüldüğünde değerlendirilmesi gereken bir durum.
Pankreas kanseriyle ilgili diğer önemli noktaları Pankreas kanseri nedir? Belirtileri neler? başlıklı yazımızda ele almıştık.
Risk faktörleri ve tanı yöntemleri
Genetik faktörler, ileri yaş, yaşam tarzı ve sigara kullanımı pankreas tümörü riskini artırıyor. Kronik pankreatit, obezite ve diyabet de risk faktörleri arasında yer alıyor.
Tanı ve tedavi planlaması, hastanın şikayetlerine ve tıbbi öyküsüne göre yapılıyor. Fizik muayene ve kan testlerinin ardından gerektiğinde bilgisayarlı tomografi (BT), manyetik rezonans görüntüleme (MR) ve endoskopik ultrasonografi gibi yöntemlerden yararlanılıyor. Bazı hastalarda CA 19-9 gibi tümör belirteçleri de inceleniyor; ancak Prof. Dr. Köse, bu belirteçlerin tek başına kanser tanısı koymak için yeterli olmadığını vurguluyor. Gerekli durumlarda endoskopik ultrasonografi eşliğinde biyopsi alınabiliyor. Tanı aşamasında tümörün türü, büyüklüğü, çevre damarlarla ilişkisi ve uzak organlara yayılımı da değerlendiriliyor.
Tümörün yerine göre farklı cerrahi yöntemler uygulanıyor
Pankreas cerrahisinde ameliyatın tipi, tümörün pankreasın hangi bölümünde olduğuna ve çevre dokularla ilişkisine göre belirleniyor:
- Whipple ameliyatı: Pankreasın baş bölümündeki tümörlerde uygulanıyor. Pankreas başıyla birlikte safra yolunun bir bölümü, onikiparmak bağırsağı ve gerekli görülen komşu dokular çıkarılıyor.
- Distal pankreatektomi: Gövde veya kuyruk bölümündeki tümörlerde pankreasın ilgili bölümü çıkarılıyor; hastalığın özelliklerine göre dalağın alınması da gerekebiliyor.
- Total pankreatektomi: Bazı özel durumlarda pankreasın tamamı çıkarılıyor. Bu ameliyattan sonra insülin üretimi ve sindirim enzimi işlevleri için ömür boyu tıbbi destek gerekiyor.
Prof. Dr. Köse’ye göre pankreas cerrahisi, önemli damarlarla yakın komşuluk ve sindirim sisteminin yeniden yapılandırılması gerekliliği nedeniyle ileri uzmanlık ve deneyim gerektiren ameliyatlar arasında. Bazı hastalarda tümörün damarlarla ilişkisi nedeniyle doğrudan ameliyat mümkün olmayabiliyor; bu hastaların bir bölümünde onkolojik ilaç tedavilerinin ardından yeniden değerlendirme yapılarak cerrahi seçeneği tekrar ele alınabiliyor. Ancak bu yaklaşım her hasta için uygun değil.
Uygun hastalarda robotik cerrahi bir seçenek
Geleneksel açık cerrahinin yanı sıra uygun hastalarda laparoskopik veya robotik yöntemler de kullanılabiliyor. Prof. Dr. Köse, robotik cerrahinin uygun hastalarda daha küçük kesilerle uygulanabildiğini; ameliyat sonrası ağrının azalmasına, iyileşmenin kolaylaşmasına ve erken taburculuğa katkı sağlayabildiğini belirtiyor. Bununla birlikte bu avantajlar hastanın durumuna ve ameliyatın kapsamına göre değişiyor; robotik yöntem her pankreas tümöründe ve her merkezde uygulanamıyor. Yöntem seçiminde ameliyatın güvenliği, tümörün tamamen çıkarılabilmesi ve cerrahi ekibin deneyimi belirleyici oluyor.
Sık sorulan sorular
Pankreas kanseri belirtileri nelerdir?
Sarılık, üst karından sırta yayılan ağrı, istem dışı kilo kaybı, sindirim sorunları, halsizlik ve yeni başlayan ya da kontrolü bozulan diyabet önemli belirtiler arasında yer alıyor.
Pankreas kanseri neden geç fark ediliyor?
Pankreas karın boşluğunun derininde yer alır ve erken evrede belirgin şikayete yol açmayabilir. Bu nedenle hastalık çoğu zaman başka bir nedenle yapılan incelemelerde ortaya çıkar.
Pankreas kanseri riskini artıran faktörler nelerdir?
Genetik faktörler, ileri yaş, sigara kullanımı, kronik pankreatit, obezite ve diyabet riski artıran etkenler arasında yer alıyor.
CA 19-9 yüksekliği kanser olduğu anlamına mı gelir?
Hayır. Tümör belirteçleri tek başına kanser tanısı koymak için yeterli değildir; görüntüleme ve gerektiğinde biyopsiyle birlikte değerlendirilir.
