Oyun bağımlılığı, dijital oyunların çocukların yaşamında giderek daha fazla yer kaplamasıyla ebeveynler için önemli bir endişe kaynağı haline geliyor. Uzmanlara göre sorun yalnızca ekran süresinin artmasıyla sınırlı değil; çocuğun duygusal, sosyal ve akademik yaşamını etkileyen ciddi bir tabloya dönüşebiliyor. Oyun oynarken öfke kontrolünde zorlanma, uyku düzeninin bozulması ve sorumlulukların ihmal edilmesi önemli uyarı işaretleri arasında.
Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, çocuklarda oyun bağımlılığının belirtileri, ailelerin dikkat etmesi gerekenler, korunma yolları ve tedavi süreci hakkında bilgi verdi.
Oyun bağımlılığı çocuğun yaşamını çok yönlü etkiliyor
Dijital teknolojilerin günlük yaşamın ayrılmaz bir parçası haline gelmesiyle çocuklar ve gençler oyunlarla çok daha erken yaşta ve yoğun biçimde karşılaşıyor. Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, “Bu durum, ebeveynlerde ‘Çocuğum oyun bağımlısı mı?’ sorusunu da beraberinde getiriyor” diyor.
Çetin, sorunun yalnızca oyun oynama süresinin artmasıyla sınırlı olmadığını vurguluyor: “Çocuğun duygusal, sosyal ve akademik yaşamını etkileyen ciddi bir sorun olarak ele alınması gerekir.” Çocuk ve ergenlerdeki tablo için dijital oyun bağımlılığı yazımıza da bakabilirsiniz.
Oyun bağımlılığına işaret eden belirtiler
Dr. Öğr. Üyesi Çetin’e göre ilk dikkat edilmesi gereken nokta ekran süresi: “Çocuğun ekran karşısında geçirdiği sürenin giderek artması; bu sürenin cep telefonu, tablet, bilgisayar ya da oyun konsolu aracılığıyla gerçekleşmesi fark etmeksizin dikkatle değerlendirilmeli.” Çocuğun planladığından ya da ebeveynlerinin uygun gördüğü süreden daha fazla oynamaya başlaması da önemli bir uyarı işareti.
Çetin şöyle devam ediyor: “Bunun yanı sıra, oyun oynadığı zamanlarda öfke kontrolünde zorlanması, oyunu bırakması istendiğinde yoğun tepkiler vermesi ve gündelik yaşam düzeninin oyun nedeniyle bozulması da dikkat edilmesi gereken belirtiler arasındadır. Uyku düzeninin bozulması, sosyal ilişkilerden uzaklaşma ve sorumluluklarını ihmal etme gibi durumlar, oyunla kurulan ilişkinin sağlıklı sınırların dışına çıktığını gösterebilir.”
- Ekran süresinin giderek artması
- Planlanan ya da izin verilen süreden fazla oynama
- Oyun sırasında öfke kontrolünde zorlanma
- Oyunu bırakması istendiğinde yoğun tepki
- Uyku düzeninin bozulması
- Sosyal ilişkilerden uzaklaşma ve sorumlulukları ihmal etme
Ebeveynler rehberlik edici ve denetleyici olmalı
Çetin’e göre çocukların dijital cihazlarla temasının belirli bir kontrol ve sınır çerçevesinde olması büyük önem taşıyor: “Çocuğun cep telefonu ve diğer dijital cihazları kullanımı, yaşamının merkezine yerleşmemeli; kullanım süreleri ve zamanları ebeveynler tarafından belirlenmeli.”
Bilgisayar ya da oyun konsolu ile vakit geçirmek isteyen çocukların ebeveynlerin uygun gördüğü saat ve sürelerde oynamasına izin verilmesi gerektiğini belirten Çetin, “Kuralların net, tutarlı ve takip edilebilir olması koruyucu bir yaklaşım sunar. Ebeveynlerin rehberlik edici ve denetleyici rolü, çocuğun sağlıklı bir dijital denge kurmasına yardımcı olur” diyor.
Oyun bağımlılığı tedavisinde psikoterapi önemli
Tedavide ilk adım, kişinin kendisi ve yakınlarıyla yapılan ayrıntılı değerlendirme. Dr. Öğr. Üyesi Çetin, “Bu süreçte oyun davranışının günlük yaşamın ne kadarını kapladığı, hangi alanlarda işlev kaybına yol açtığı ve kişinin nerede durmakta zorlandığı ayrıntılı biçimde ele alınır” diyor. Gerekli görüldüğünde beyin tetkikleri ve psikolojik değerlendirme testleri de uygulanıyor.
Çetin sözlerini şöyle tamamlıyor: “Tedavi sürecinde, bazı durumlarda oyun oynama isteğini azaltmaya yönelik ilaç tedavileri ya da eşlik eden ruhsal sorunlara yönelik farmakolojik destekler kullanılabilir. Ancak oyun bağımlılığında tek başına ilaç tedavisi yeterli değildir. Mutlaka psikoterapi sürecinin tedaviye eşlik etmesi gerekir. Psikoterapi sürecinde, oyunu kontrol edebilme becerilerinin geliştirilmesi ve bağımlılığı besleyen faktörlerin ele alınması hedeflenir. Uygun görülen vakalarda, beyin uyarım tedavileri de tedavi seçenekleri arasında yer alabilir.”
Oyun bağımlılığı hakkında sık sorulan sorular
Oyun bağımlılığı nasıl anlaşılır?
Ekran süresinin giderek artması, izin verilenden fazla oynama, oyun sırasında öfke kontrolünde zorlanma, oyunu bırakması istendiğinde yoğun tepki, uyku düzeninin bozulması ve sorumlulukların ihmal edilmesi başlıca işaretler.
Ebeveynler ne yapmalı?
Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin’e göre kullanım süreleri ve zamanları ebeveynler tarafından belirlenmeli; kurallar net, tutarlı ve takip edilebilir olmalı.
Oyun bağımlılığı ilaçla tedavi edilir mi?
Bazı durumlarda ilaç tedavileri kullanılabiliyor; ancak Çetin’e göre tek başına ilaç tedavisi yeterli değil, mutlaka psikoterapi eşlik etmeli.
Görüş: Dr. Öğr. Üyesi Alptekin Çetin, Psikiyatri Uzmanı, Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi
Kaynaklar
