Çocuklarda yüksek ateş, özellikle kreşe ve okula başlanan ilk yıllarda sık karşılaşılan ve ebeveynleri en çok kaygılandıran durumlardan biri. Bu dönemde 2-3 haftada bir geçirilen viral enfeksiyonlar çoğu zaman ateşle seyrediyor. Normal vücut ısısı 36-37,8 derece arasında kabul edilirken 38 derecenin üzerindeki değerler ateş sayılıyor; aileleri en çok endişelendiren an ise ateş ölçerde 39-39,5 dereceyi gördükleri an oluyor.
Acıbadem Kartal Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Dr. İrem Bulut, yüksek ateşin çocuğun sağlığını belirleyen başlıca ölçüt olmadığını vurguluyor ve ateşli dönemde ebeveynlerin en sık yaptığı 7 hatayı sıralıyor.
Çocuklarda yüksek ateşte belirleyici olan çocuğun genel hali
Dr. İrem Bulut, ateşin derecesinden çok çocuğun nasıl göründüğüne bakılması gerektiğini söylüyor: “Ateşin yüksekliği değil, çocuğun genel hali önemlidir. Ateşi yükselen çocuk keyifsiz olabilir; ancak ateşi düştüğünde keyfi yerine geliyor mu? Sıvı alabiliyor mu? Çevresiyle iletişimi devam ediyor mu? Ateşin yanı sıra kusma, ishal, solunum zorluğu ve kulak ağrısı gibi ek sorunlar var mı? Bizler için belirleyici olan aslında bunlardır.”
Ateşin, vücudun bağışıklık sistemini harekete geçiren mekanizmalardan biri olduğunu hatırlatan Dr. Bulut, hedefin tamamen ateşsiz bir süreç değil, ateşli dönemde çocuğun konforunu sağlamak olması gerektiğini belirtiyor: “Çocukların ateşli enfeksiyon geçirmesini önleyemeyiz; ancak ateşi nasıl yöneteceğimizi öğrenebiliriz.”
Genel halini bozan bir bulgu olmadığı sürece ateş korkulacak bir durum değil ve ateş düşürücüyle takip edilebiliyor. Dr. Bulut yine de önemli bir uyarı yapıyor: “Özellikle üç günden uzun süren ateşli enfeksiyonlarda ve üç ayın altındaki bebeklerde, diğer kriterlere bakılmaksızın hastaneye başvurulması önem taşıyor.”
Ateşli nöbet (havale) riskini ateşin derecesi belirlemiyor
Ebeveynlerin yüksek ateş karşısındaki en büyük kaygısı, halk arasında “havale” olarak bilinen ateşli nöbetler. Dr. İrem Bulut, 6 ay ile 5 yaş arasındaki her çocukta ateşli nöbet riski bulunduğunu belirterek şöyle devam ediyor: “Ancak çocukluk çağındaki ateşli nöbetler çoğunlukla kısa sürer ve kalıcı hasar bırakmaz. Üstelik ateş düşürücü vermek dahil hiçbir uygulama nöbet riskini tamamen ortadan kaldırmaz. Çünkü ateşli nöbet genellikle ateşin henüz yükselme evresinde, çoğu zaman fark edilmeden ortaya çıkar. Ateşin ne kadar yüksek olduğu da nöbet riskini doğrudan belirlemez. Önemli olan nöbeti engellemeye çalışmak değil, nöbet anında ne yapılacağını bilmek ve sakin kalmaktır.”
Çocuklarda yüksek ateşte en sık yapılan 7 hata
- Uygun olmayan yöntemle ölçüm yapmak: Yaş grubuna göre tercih edilen ateş ölçerler değişebiliyor. Dr. Bulut’a göre en güvenilir yöntem dijital dereceyle koltuk altından ölçüm: “Ancak bu yöntemde ölçüm uzun sürdüğü için bebeklik çağında öncelikle alından veya kulaktan ölçüm yapan cihazlarla bakılabilir. Ateş yüksek çıkarsa koltuk altından kontrol edilmelidir. Uzaktan alın bölgesinden ölçüm yapan cihazları vücudun farklı yerlerinde kullanmak ise doğru değildir. Çünkü bu cihazlar karın, boyun, ense ve koltuk altı gibi bölgelerde kullanıldığında ateşi gerçek değerinden daha yüksek yansıtır.”
- Ateş yükselmesin diye ateş düşürücü vermek: Vücut hastalık sırasında ısısını yükselterek virüs ve bakterileri öldürmeye çalışıyor. Dr. Bulut, “Bu nedenle ateşi engellemeye çalışmak çocuklara bir fayda sağlamadığı gibi hem takip sürecini zorlaştırır hem de ilaca bağlı toksik etkilere yol açabilir” diyor.
- Ateşi hızla düşürmeye çalışmak: Vücut ısısını yükseltme çabasındayken soğuk duşla ateşi hızla düşürmeye çalışmak, ısının daha dirençli yükselmesine neden olabiliyor. Ateş düşürücü verildikten sonra, etkisi beklenirken ılık duş veya ılık uygulama yapılabilir.
- Etki süresini beklemeden yeniden ilaç vermek: Ağızdan verilen ateş düşürücünün mideden emilip kana geçmesi dahil, etkisinin başlaması için 45 dakika ile 1 saat arası beklemek gerekiyor. Dr. Bulut, “Tabloyu daha erken değerlendirip, ilacın etki etmediğini düşünmemeliyiz” diyor.
- Gereksiz sıklıkta ateş düşürücü kullanmak: “Ateş düşürücü kullanımında amacımız ateş değerini normal aralığa getirmek değil; ateşli çocuğun konforunu artırmak, huzursuzluğunu azaltmak ve ağızdan sıvı alımını sağlayabilecek iyilik halini sağlamaktır.” Dr. Bulut’a göre gereksiz sık verilen ilaçlar çocukları ajite ediyor, sürece uyumu zorlaştırıyor ve karaciğer ile böbreklerde yan etki riskini artırıyor.
- Vücut ısısını 36 dereceye indirmeye çalışmak: “Ateş düşürücülerden beklentimiz, ateşin en yüksek değere göre 0,5-1 derece düşmesi ve çocuğun huzursuzluğunun azalmasıdır. Mutlaka 36 derece olması için tekrar ilaç vermek doz aşımına ve yan etkilere neden olabilir.”
- Ateş düşürücüleri dönüşümlü kullanmak: Çocuklarda yüksek ateş tedavisinde parasetamol ve ibuprofen olmak üzere iki temel etken madde kullanılıyor. Dr. Bulut bu iki ilacın dönüşümlü verilmesini önermiyor: “Dönüşümlü kullanım ilaçlara bağlı yan etkileri artırır ve ateş kontrolünde ek bir fayda sağlamaz.”
Kreş ve okul döneminde sık görülen grip gibi enfeksiyonlarda beslenmeye dair önerileri çocuklarda grip tedavisinde beslenme yazımızda bulabilirsiniz.
Çocuklarda yüksek ateş hakkında sık sorulan sorular
Çocuklarda kaç derece ateş sayılır?
Normal vücut ısısı 36-37,8 derece arasında kabul ediliyor; 38 derecenin üzerindeki değerler ateş olarak değerlendiriliyor.
Çocuklarda yüksek ateş ne zaman hastaneye gitmeyi gerektirir?
Dr. İrem Bulut’a göre üç günden uzun süren ateşli enfeksiyonlarda ve üç ayın altındaki bebeklerde, diğer kriterlere bakılmaksızın hastaneye başvurulmalı. Çocuğun genel halinin bozulması, sıvı alamaması ya da kusma, ishal, solunum zorluğu ve kulak ağrısı gibi ek sorunlar da önemli işaretler.
Ateş düşürücü ne kadar sürede etki eder?
Ağızdan verilen ateş düşürücünün etkisinin başlaması için 45 dakika ile 1 saat arası beklemek gerekiyor.
Parasetamol ve ibuprofen dönüşümlü verilebilir mi?
Dr. Bulut dönüşümlü kullanımı önermiyor; bu kullanımın yan etkileri artırdığını ve ateş kontrolünde ek fayda sağlamadığını belirtiyor.
Görüş: Dr. İrem Bulut, Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı, Acıbadem Kartal Hastanesi
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurun.
Kaynaklar
