Robin Hood, Hırsızlar Prensi… Varsıldan çalıp yoksula dağıtan efsanevi kahraman yüzyıllardır insanların gözbebeği… Gerçekten yaşadı mı? Neden bu denli popüler?
Okumayı öğrendikten sonra, ağaç dallarından yaptığım yay ve oklarla bahçede oynadığım günlerde, sayfalarını ilk açtığım çocuk kitaplardan biri ‘Robin Hood’un Maceraları’ idi, hâlâ kişisel kütüphanemde saklarım. İngiliz Robin Hood, İsviçreli Wilhelm Tell ile birlikte, Ortaçağ Avrupa’sının okumaya doyulamayan, en etkileyici efsanesidir.
Haziran ayında gösterime giren ‘The Death of Robin Hood (Robin Hood’un Ölümü)’ filmi uzun süredir Robin Hood’un aklıma gelmediğini fark ettirdi bana. Varsıldan çalıp yoksula dağıtması, zalim derebeyine karşı giriştiği adalet savaşımı, sevgilisi Lady Marian ile yaşadığı aşk, çete üyelerinin arasındaki dayanışma beni nasıl da derinden etkilemiş ki bugün bile efsanevi karaktere hayranlık duymaktan kendimi alamıyorum.
Ve, farklı sanat dalları aracılığıyla yüzyıllardır yeniden ve yeniden sunulun Robin Hood yapımlarının bu derece büyük ilgiyle karşılanması da Hırsızlar Prensi’ne duyduğum ilgili haklı çıkartıyor bence. Hugh Jackman’ın başrolünü oynadığı ‘Robin Hood’un Ölümü’ filmini ünlü kahramanın son günlerine odaklanması açısından izlenmeye değer bulmam bir yana, beni, bir İngiliz efsanesini tüm toplumlarca bu denli sevilir kılanın ne olabileceği konusunda düşünmeye yöneltmesi açısından ilginç bulduğumu söyleyebilirim.
Bu konuda doğru kanıya varabilmek için öncelikle Robin Hood’un geçmişiyle ilgili araştırma yapma gereği hissettim.
Britanya Adası’nın birçok bölgesinde Robin Hood adlı bir halk kahramandan söz edilmekte
Hırsızlar Prensi’ne ilişkin bilgi edinmek üzere arama motorunda gezinirken ilk gözüme çarpan başlık bir hayli heyecan vericiydi. ‘Ortaçağ İngiltere’sinde Özgür Bir Okçu: Robin Hood’. Evet, bu bilimsel makalenin bağlantısına tıklayarak ünlü kanun kaçağının gerçek yaşam öyküsünü araştırmaya başladım. Tarih, beni 12., 13. ve 14. yüzyılların İngiltere’sine, siyasi otoriteyle çatıştıkları için ormanlarda yaşayan özgür okçuların dönemine götürdü.
O dönemde, feodal egemenliğin baskısı altında yaşamakta olan halk salgın, kıtlık ve siyasi karışıkların neden zorluklara karşı sık sık özgürlük arayışına giriyor, kişisel hakların kazanılması yönünde birçok kazanımlar elde ediyordu. Bu kazançların en büyük mimarları ise kraliyet ve feodal erke başkaldırdıkları için mal ve hakları ellerinden alınan, çoğunlukla köylülere destek çıkan, ormanlarda avlanarak yaşayan özgür okçulardı.
Robin Hood için İngiliz tarihinde halk kahramanı olarak anılan özgür okçular arasında en gözde olanı denebilir. Ne var ki, araştırmacılar İngiltere ve İskoçya’nın farklı bölgelerinde yaşadığı kesin olan, aynı veya benzer adla kayıtlı birçok kahraman ile bağdaştırsa da efsanevi Robin Hood ile bire bir eşleşen birisi henüz saptanabilmiş değil. Üstelik, ‘Robin Hood’ adının o dönemdeki kanun kaçakları için kullanılan yaygın bir takma ad olduğunu ileri sürenler bile var.
Aslında, Robin Hood ve serüvenlerine ilişkin ana kaynak Britanya Adası’nda dilden dile aktarılarak günümüze dek gelen baladlar, başka bir deyişle, sözlü aktarımla korunmuş ezgili anonim anlatılardır. Her ne kadar sözcüklerin sunduğu bilgilerde yaşam öyküsü, kişiliği ve yaşadığı yıllara ilişkin uyuşmazlıklara rastlansa da kuşaktan kuşağa aktarılan ezgiler Robin Hood’un varlığını doğruluyor bazı araştırmacılara göre.
Doğrusunu söylemek gerekirse, efsanelerin kaynağının yaşamış kişiler ve yaşanmış olaylar olduğu gerçeğinden yola çıkarak Robin Hood’un yaşadığı sonucuna varanlar arasındayım. Dolayısıyla, ünlü kahramanın gerçekten yaşayıp yaşamadığını değil Robin Hood kişisi ile Robin Hood efsanesi arasında ne gibi benzerlikler ve farklar olduğunu tartışmak gerekir bence. Bunun için, baladlarda sözü edilen ünlü kahramanın efsaneye dönüşme sürecini incelemekte yarar görüyorum.
14. ve 15. yüzyıla ait baladlarda Robin Hood’un yaşadığı dönemde Kral Edward’ın tahtta olduğu belirtilirken 16. yüzyıla denk gelenlerin Kral Henry ve Kraliçe Katherine’den de söz ettiği saptanmış. Birçok efsanede rastlandığı gibi, insanlar dilden dile aktarırken olayların yaşandığı yıllar konusuna bağlayıcı yaklaşmamış.
Robin Hood bir hayli sert, acımasız ve intikamcı olabilen, çetesinin haklarını korumaya düşkün, yozlaşmış kilise ve siyasi otoriteye başkaldıran bir haydut gibi betimlenmesinin yanı sıra zor duruma düşen şövalye ve köylülere yardım etmek gibi sevimli ve onurlu davranışlarından da söz edilir. Ne var ki varsıldan alıp yoksula vermek gibi bir özgörev edinmemiştir.
Diğer yandan, Robin Hood özgür bir köylü, küçük toprak sahibi veya yetenekli bir okçu olmakla birlikte saray soyluluğu ile ilişkisi yok. Ayrıca, ormandaki yaşamın neşeli ve eğlenceli yanları olduğu kadar sert kış koşulları altında, açlık ve hayatta kalma savaşımıyla geçen zorlukları da var. Üstelik, Robin Hood’un önderliğindeki çetenin üyelerinin arasında gerginlikler yaşandığına bile rastlanıyor.
Kuşkusuz, Robin Hood Mitolojisi ün ve saygınlığını kendi adına üretilen sanat yapıtları sayesinde kazanmıştır
Kısa araştırmamın ışığında, yüzyıllar boyunca dilden dile gezinmekte olan İngiliz halk öykülerinde özgür bir köylü olarak tanınan Robin Hood’un bugünkü efsanevi konumuna çeşitli sanat dallarında üretilen kurgusal yapıtlar sayesinde eriştiğini görmekteyim. Tiyatro, edebiyat, gravür, resim, opera, pantomim, sinema, çizgi roman, video oyunu… Gerçekten de, Robin Hood’a değinmemiş bir sanat dalı neredeyse yok gibi.
Efsanenin dünya çapında benimsenmesi yönünde özellikle tiyatro, yazın, sinema ve çizgi romanın diğerlerine kıyasla çok daha etkili olduğuna inanıyorum. Zira, Robin Hood’un yazgısı 16. yüzyılın sonlarına doğru tiyatrocuların ürettiği yapıtlarla değişmeye başlamış, sonraki yüzyıllarda edebiyatçı ve sinemacıların uyarlamalarıyla bugünkü konumuna erişmiş. Bir de, son yüzyılda çizgi romanların da Robin Hood’un çocuklarca sevilmesi yönünde katkısı olmuş gibi görünüyor.
Robin Hood efsanesinin oluşumunda ilk önce tiyatro yapıtlarının derin etkisi olmuş
1598 yılında İngiltere’de sahnelenen, Anthony Munday ve Herry Chettle’nin yazdığı ‘Huntington Kontu Robert’in Düşüşü’ ve ‘Huntington Kontu Robert’in Ölümü’ oyunlarında Kral Richard’a içten bağlı, Prens John’a karşı direnen, soylu bir Sakson aristokrat olarak betimlenirken; ardından gelen eserlerde Robin Hood ve adamlarının Sherwood Ormanı’nda neşe içinde yaşayan konuksever ve romantik kişiler olarak sunulması efsanenin oluşumu açısından önemli görünüyor.
Öte yandan, bu oyunlarda Robin Hood’u Kral Richard ve Prens John dönemine yerleştirmesi o denli tutulmuş ki 17. yüzyılda halk ozanları tarafından yazılan sokak baladlarında da aynı altyapıya yer verilmeye başlanmış. Robin Hood’un serüvenlerindeki yan karakterlere bakıldığında balad geleneğinde Küçük John’un var olduğu, Lady Marian ve Keşiş Tuck’un ise var olmadığı görülüyor.
Keşiş Tuck ve Lady Marian karakterleri 15. ve 16. yüzyıllarda bahar festivallerinde sergilenen oyunlar, çetenin gezgin ozanı Alan-a-Dale ise 17. yüzyıldan sonra yazılan sokak baladları aracılığıyla efsaneye eklenmiş. Diğer yandan, Guy de Gisbourne karakteri baladlarda var olmakla birlikte soylu ve elit kötü adam konumunu zamanla tiyatro ve sinema yapıtlarıyla kazanmış.
Edebiyat efsanenin Avrupa ve Amerika’ya yayılmasını sağlamış
İskoç yazar Walter Scott 1819 yılında yayımlanan, ilkokul yıllarında okuduğum ‘Ivanhoe’ romanında yan karakter olarak yer verip Robin Hood’a edebiyatın kapılarını açar. Yazar Robin Hood’u, Kral Richard ve Prens John döneminde topraklarının haksızca elinde alınması sonucunda ormana sığınmış bir soylu olarak betimlemiş ve İngiltere’yi işgal eden Fransız kökenli Norman aristokrasisine karşı direnen, yerli Sakson halkının özgürlük savaşçısı ve kahramanı olarak sunmuştur.
İngiliz romancı Pierce Egan ise 1840 yılında yazdığı ‘Robin Hood ve Küçük John: Sherwood Ormanı’nın Neşeli Adamları’ romanıyla Robin Hood’u doğrudan çocuklara ve gençlere seslenen, heyecanlı bir serüven karakterine dönüştürür. Öte yandan, Fransız Alexandre Dumas 1872 ve 1873 yılında romantizm ve şövalye ahlakı da katarak yazdığı ‘Hırsızlar Prensi’ ve ‘Sürgün Robin Hood’ romanları ile Robin Hood’u tüm Avrupa genelinde büyük bir üne kavuşturur.
Amerikalı illüstratör ve yazar Howard Pyle ise 1883 yılında yayımlanan ‘Robin Hood’un Neşeli Maceraları’ kitabıyla efsaneye yeni bir yön çizen başka bir dönüm oluşturmuş. Halk öyküleri ve o döneme dek üretilen tüm Robin Hood yapıtlarının sağladığı birikimi çocuklara ve gençlere seslenecek şekilde biraraya toplayıp kendi gözalıcı çizimleriyle süsler ve günümüze dek ulaşan yeşil giysili, neşeli ve kusursuz Robin Hood kalıbını yerleştirir.
Robin Hood ile ilgili 20. yüzyılda yazılan en önemli yazınsal yapıt 1956 yılında Roger Lancelyn Green’in yazdığı ‘Robin Hood’un Maceraları‘ kitabıdır. İlkokulda çocuk uyarlamasını okuduğum bu yapıt İngiliz baladlarını ve edebi çalışmaların ürünlerini derleyen tutarlı bir kronoloji oluşturması açısından çok değerli kabul ediliyor.
Robert Lancelyn Green’i anlatırken söz 20. yüzyıla geldiğine göre beyazperde, ekran ve çizgi roman gibi bir önceki yüzyılda yıldızı parlayan sanatların Robin Hood’a gösterdiği ilgiye değinmenin sırası geldi demektir. Araştırmam sırasında ilk dikkatimi çeken, Robin Hood mitolojisinin sinema, çizgi roman ve televizyon tarafından en çok uyarlaması yapılanlar arasında olduğuydu.
Sinema görsel etkisi sayesinde Robin Hood mitolojisinin dünya çapında sevilmesini sağlamış
1938 yılında çekilen, başrollerini Errol Flynn, Olivia De Havilland ve Basil Rathbone’nin paylaştığı, üç Oscar ödüllü başyapıt ‘Robin Hood’un Serüvenleri’ filmi hâlâ Robin Hood’un en iyi sinema uyarlaması olarak kabul edilir. Neşeli, sürekli gülümseyen, Howard Pyle’nin çizdiği yeşil taytlı ve tüylü şapkalı Robin Hood’un sergilendiği, Errol Flynn ile Basil Rathbone arasındaki kılıç düellosuyla sinema sanatında çığır açan, ok atma sahneleriyle göz dolduran, eşsiz bir klâsiktir.
Ne var ki, benim en çok sevdiğim uyarlama 1990 yılında çekilen; Kevin Costner, Morgan Freeman, Mary Elizabeth Masterantonio ve Alan Rickman’ın rol aldığı Robin Hood: Hırsızlar Prensi’dir. Gösterildiği dönemde gişeleri altüst eden bu yapım 1938 yılında çekilen filmin Robin Hood’a bakış açısının, çok sevimli ve eğlendirici olsa da biraz çocuksu ve masalsı olduğu konusunda bir hayli ikna ediciydi bence.
Öykünün kurgusu Robert Lancelyn Green’in anlatısına benzemekle birlikte haçlı seferleri ve sadizm gibi karanlık ögelerin desteğiyle karakterler çok daha gerçekçi bir yaklaşımla işlenmişti. Buna ek olarak; kostüm tasarımı açısından gerçekçi, hareketli ok atma sahneleri unutulmaz, temposu yüksek, oyuncuların kusursuz performanslar sunduğu, çok başarılı bir yapımdı.
Dahası, Bryan Adams tarafından seslendirilen Grammy Ödüllü ve Oscar adayı ‘Everything I Do’ şarkısı ise Robin – Marian aşkını yoğun romantizm ile yüceltmesinin yanı sıra öyküye Azeem adlı müslüman bir karakter de ekleyerek efsaneyi daha da evrenselleştirdi. Özetle, 1980’ler ve 1990’ların macera türünü tanımlayan bir başyapıt denebilir Robin Hood: Hırsızlar Prensi için.
Çizgi roman ve televizyon dizisi uyarlamaları arasındaki en iyi örnek, Yeşil Ok (Green Arrow)
Öte yandan, 20. yüzyıldan bu yana Robin Hood’un çizgi roman serüvenleri türün tutkunları tarafından büyük bir beğeniyle karşılanıyor. Çizgi Robin Hood’lar arasında efsaneye bire bir uyumlu olanlar olduğu gibi özgün uyarlamalar da yapılmakta. Benim en sevdiğim, DC Comics tarafından 1941 yılından beri yayınlanan ‘Yeşil Ok (Green Arrow)‘ serisi. ABD’de, Star City adlı kurgusal bir kentte, Oliver Queen adlı varsıl bir süper kahramanın serüvenlerini anlatıyor ‘Yeşil Ok‘ serisi.
İleri derece dövüş teknikleri ile teknoloji destekli yayı ve oklarından güç alarak, kimliğini gizlemesini sağlayan yeşil giysisi içinde zengin suçlularla çarpışan ve çaresiz insanların yardımına koşan Oliver Queen, ‘modern çağ Robin Hood’ imajıyla çizgi roman türünün en başarılı uyarlamalardan biri bence. Ayrıca, Yeşil Ok’un 2012 ile 2020 yılları arasında yayınlanan televizyon dizisi de öykü kurgusu, özel efektleri, oyuncuların performansı ve karakter tasarımı açısından alkışı hak eden bir televizyon uyarlaması olarak beğeni toplamıştı.
Doğrusunu söylemek gerekirse, sanat dünyasının Robin Hood’a ilişkin başarılı uyarlamaları saymakla bitmez. Her dönemde varolan ilgi çekici çalışmaların yıllar geçtikçe süreceğine eminim. Dolayısıyla, Robin Hood ile ilgili aklıma gelen soruya geri dönmek istiyorum artık.
Robin Hood yüzyıllardır neden tüm dünyada bu denli seviliyor?
Kanımca, Robin Hood sevgisinin, sanki kuşaktan kuşağa emanet edilen bir mirasmış gibi, aralıksız sürmesi başkaldırısının insanlar için ifade ettiği anlamdan kaynaklanıyor. Zalime karşı çıkmak, yoksulu korumak, özgürce yaşamayı arzulamak her dönemde her biçimde okuyucular, izleyiciler, sanatseverler açısından heyecan verici bulunuyor olsa gerek.
Robin Hood, yasaları çiğnemesinin karşılığında yergiden çok saygı görmüştür, yoksul ve zulme uğrayanlara yardım etmek gibi aktöresel bir amaç güttüğü için. O, adalet savaşımı verenlerin ve yanlış sisteme karşı duranların hayalindeki en gösterişli kahramandır. Tüm toplumlar için ortak ve zamanüstü bir değerdir. Kötüleri yenmiş, amacını gerçeğe dönüştürmüş, amaçları olanlara esin kaynağı olmuştur.
İnsan uygarlığı var oldukça adaletsizlikler hiç dinmeyeceğine göre, Robin Hood efsanesi özgün uyarlamaların kattığı yeni kavramlarla zenginleşerek, yenilmez adalet savaşçısı imajıyla, gözüpekliğin simgesi olarak insanlara esin vermeyi sürdürecektir. Adaletsizlikler biçim değiştirdikçe Robin Hood’un da yeniden yorumlamalar aracılığıyla yeni koşullara ayak uyduracağına ve adalet arayanların gözbebeği olarak kalacağına eminim.
🌐 Bunlar da ilginizi çekebilir:
- Aynalı Teke – Zorlu Av: Yalçın Didman çizgi romanı
- Kaptan Onedın: Ünlü çizgi romanın tüm serüvenleri tek kitapta
- Küllerinden Doğan Bir Süperkahraman: Wolverine
