Toplumda HIV’e yönelik önyargılar ve damgalanma korkusu erken tanının önündeki en büyük engellerden biri. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Kliniği’nden Doç. Dr. Sabri Atalay, kimlik bilgisi istenmeden ve ücretsiz HIV testi yapılabilen Gönüllü Danışmanlık ve Anonim Test Merkezlerinin önemine dikkat çekti. Atalay, bilimsel olarak kanıtlanan “Belirlenemeyen = Bulaştırmayan” (B=B) gerçeğinin de altını çizdi.
“Gündelik temasla bulaşmaz, belirti beklemeden test yaptırılmalı”
Doç. Dr. Sabri Atalay, HIV hakkındaki yanlış inanışlara dikkat çekiyor: “Toplumda hala HIV ile ilgili geçmişten kalan pek çok yanlış bilgi bulunuyor. En sık karşılaştığımız yanlış inanışlardan biri, HIV’in gündelik temasla bulaştığının düşünülmesi. Oysa tokalaşmak, aynı ortamı paylaşmak, sarılmak, aynı tuvaleti kullanmak, aynı tabaktan yemek yemek ya da sivrisinek ısırmasıyla HIV bulaşmaz. Bir diğer yanlış inanış ise HIV tanısı alan kişilerin normal bir yaşam süremeyeceği düşüncesidir. Günümüzde etkin tedaviler sayesinde HIV ile yaşayan kişiler düzenli takip ve tedaviyle uzun, sağlıklı ve üretken bir yaşam sürdürebiliyor.”
Atalay’a göre en önemli yanlış inanışlardan biri de “Bende belirti yok, o halde HIV pozitif olamam” düşüncesi: “Oysa HIV enfeksiyonu uzun süre hiçbir belirti vermeden ilerleyebilir. Bu nedenle risk durumunda belirtileri beklemek yerine test yaptırmak çok önemlidir.” Testin nasıl yapıldığına dair bilgi için HIV testi nedir, nasıl yapılır yazımıza da göz atabilirsiniz.
B=B: Saptanamayan virüs bulaşmıyor
HIV bağışıklık sistemini hedef alan ve tedavi edilmediğinde onu zayıflatabilen bir virüs; ancak günümüzdeki etkili tedavilerle bu süreç büyük ölçüde kontrol altına alınabiliyor. Doç. Dr. Atalay, “Bugün verilmesi gereken en önemli mesaj şudur: HIV artık erken tanı ve etkin tedaviyle yönetilebilen bir sağlık durumudur. Tanı ne kadar erken konulursa tedaviye o kadar erken başlanabilir. Böylece hem kişinin bağışıklık sistemi korunur hem de yaşam kalitesi artar. Ayrıca tedavi ile kanda HIV saptanamaz düzeye geldiğinde cinsel yolla bulaştırıcılık ortadan kalkar ve enfeksiyonun toplumda yayılması da önlenir. Bu nedenle HIV konusunda korku yerine bilgiye, önyargı yerine teste ve erken tanıya odaklanmamız gerekiyor” diyor.
HIV testi tansiyon ölçtürmek kadar olağan olmalı
Atalay, damgalanma korkusunun ve yanlış inanışların test yaptırma oranlarını düşürdüğünü söylüyor: “Oysa HIV testi yaptırmak kişinin sağlığını korumaya yönelik sorumlu bir davranıştır. Tıpkı tansiyon ya da şeker ölçtürmek gibi, gerektiğinde HIV testi yaptırmak da sağlığın doğal bir parçası olarak görülmelidir. Test ne kadar normalleşirse erken tanı oranları da o kadar artacaktır.”
HIV testi devlet hastanelerinde, eğitim ve araştırma hastanelerinde, enfeksiyon hastalıkları ve klinik mikrobiyoloji kliniklerinde ve birçok özel sağlık kuruluşunda yaptırılabiliyor. Bunun yanında kişisel bilgi paylaşmadan ve ücretsiz test yapılabilen Gönüllü Danışmanlık ve Anonim Test Merkezleri de önemli bir seçenek sunuyor. Türkiye genelindeki merkezlerin listesi Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü‘nün sayfasında yer alıyor.
Anonim test merkezlerinde kimlik ve ücret yok
Doç. Dr. Atalay, bu merkezlerin işleyişini şöyle anlatıyor: “Bu merkezler, kişilerin kimlik bilgileri istenmeden anonim olarak ve ücretsiz HIV testi yaptırabildikleri sağlık kuruluşlarıdır. Bu merkezler, test hizmetinin yanı sıra danışmanlık ve doğru bilgilendirme açısından da önemli bir rol üstlenmektedir. Bu test merkezlerinin amacı, kişilerin kimlik bilgileri istenmeden, damgalama ve ayrımcılıktan uzak, güven içinde test hizmetine ulaşabilmelerini sağlamaktır. Bu nedenle başvuru süreci anonimlik esasına göre yürütülür ve kişisel mahremiyet büyük bir titizlikle korunur.”
Başvuru sürecini de anlatan Atalay, “Kişi merkeze başvurduğunda öncelikle test süreci hakkında bilgilendirilir ve varsa soruları yanıtlanır. Ardından uygun şekilde test işlemi gerçekleştirilir. Test sonucuna göre danışmanlık verilir. Eğer ileri değerlendirme gerekiyorsa kişi uygun sağlık kuruluşlarına yönlendirilir” diyor. Atalay’ın aktardığına göre Avrupa test merkezleri veritabanı European Test Finder’a kayıtlı olan Tepecik’teki merkez hastane bünyesinde yer aldığı için ileri test ve tedaviler aynı gün içinde, randevu gerekmeden yapılabiliyor.
İzmir’deki Gönüllü Danışmanlık ve Anonim Test Merkezleri
Bültende paylaşılan bilgilere göre İzmir’de hizmet veren merkezler şunlar. Güncel adres ve başvuru bilgilerine ilgili kurumların resmi internet sayfalarından ulaşılabiliyor.
- İzmir Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi GDTM: Gaziler Caddesi No:468 Tepecik / İzmir, 0545 954 99 95 (European Test Finder kaydı)
- İzmir Büyükşehir Belediyesi İZSEM: Konak Mah. Milli Kütüphane Cad. No:41 Konak Center Pasajı Z 55, Konak / İzmir
- Konak Belediyesi Gönüllü Danışmanlık ve Anonim Test Merkezi: Selçuk Mahallesi, 676. Sokak (Cici Park İçi Yolu) No:5 Eşrefpaşa, Konak / İzmir
Sık sorulan sorular
HIV testi ücretsiz ve anonim yapılabilir mi?
Evet. Gönüllü Danışmanlık ve Anonim Test Merkezlerinde kimlik bilgisi istenmeden ve ücretsiz HIV testi yapılabiliyor.
HIV gündelik temasla bulaşır mı?
Hayır. Tokalaşmak, sarılmak, aynı tuvaleti kullanmak, aynı tabaktan yemek ya da sivrisinek ısırmasıyla HIV bulaşmaz.
B=B ne demek?
“Belirlenemeyen = Bulaştırmayan” anlamına geliyor. Tedaviyle kandaki virüs saptanamaz düzeye indiğinde HIV cinsel yolla bulaşmıyor.
Belirti yoksa HIV testi yaptırmaya gerek var mı?
Evet. HIV uzun yıllar belirti vermeden ilerleyebildiği için risk oluşturan bir durum yaşandıysa uygun zamanda test yaptırmak gerekiyor.
Kaynaklar
- T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Gönüllü Danışmanlık ve Test Merkezleri
- European Test Finder, Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi
