Halk arasında akıllı lens olarak bilinen özellikli göz içi mercekleri, ilerleyen yaşla ortaya çıkan görme kusurlarını ve kataraktı tek bir operasyonla geride bırakmayı mümkün kılıyor. Özellikle gözlük ve lens bağımlılığından kurtulmak isteyenler için bu mercekler modern tıbbın sunduğu önemli seçenekler arasında yer alıyor. Daviva Avcılar Hastanesi Göz Hastalıkları Bölümü’nden Op. Dr. Diclehan Ali Dicle, bu merceklerin yapısını, kimlere uygulanabileceğini ve dikkat edilmesi gereken noktaları anlattı.
Gerçek “akıllı lens” doğal merceğimiz
Op. Dr. Dicle’ye göre tıp dünyasında “akıllı lens” diye bir tanım bulunmuyor; bu, toplumda yerleşmiş bir benzetme. Gerçekten “akıllı” bir lensten söz edilecekse, o da yaklaşık 40-45 yaşına kadar gözümüzde doğuştan var olan doğal lensimiz. Biyolojik lens, bakılan nesneyi anında netlemek için şeklini, kırma gücünü ve kalınlığını değiştiriyor. İster ufuktaki bir dağa ister kitaptaki küçücük bir harfe bakılsın, göz saniyenin kesirlerinde uyum sağlıyor.
Akıllı lens yerine “özellikli lens”
Katarakt ya da şeffaf lens cerrahisinde göze yerleştirilen merceklerin tıbbi adı “premium” ya da “özellikli lens”. Geleneksel katarakt cerrahisinde kullanılan tek odaklı (monofokal) lensler yalnızca uzağı net gösteriyor; hasta yakın ve orta mesafe için gözlük kullanmaya devam ediyor. Özellikli mercekler ise uzak, orta ve yakın mesafeyi, hatta bu mesafeler arasındaki geçişleri kesintisiz görmeyi amaçlıyor.
Dicle’ye göre göz içi lenslerinin 6 farklı çeşidi bulunuyor; bunlardan özellikle ikisi hastaları günlük hayatta gözlük bağımlılığından büyük oranda kurtarıyor:
- Trifokal (üç odaklı) lensler: Uzak, orta (bilgisayar mesafesi) ve yakın (okuma mesafesi) olmak üzere üç temel odağı hedefliyor.
- EDOF (odak derinliği artırılmış) lensler: Özellikle uzak ve orta mesafede kesintisiz ve akıcı bir görüş, ayrıca fonksiyonel bir yakın görüş sunuyor.
Bu merceklerin torik modelleriyle mevcut astigmatizma da aynı cerrahi seansta düzeltilebiliyor. Mercek seçiminin kişiye göre nasıl planlandığı için katarakt cerrahisinde kişiye özel mercek seçimi yazımıza da göz atabilirsiniz.
Özellikli lensler kimlere uygulanabilir?
Cerrahinin yapılabilmesi ve lenslerin güvenle yerleştirilebilmesi için bazı kriterler bulunuyor:
- Yaş ve görme ihtiyacı: Katarakt yoksa, 45 yaş üzerinde hem uzak hem yakın görüşte belirgin gözlük ihtiyacı olan ve doğal lensi esnekliğini yitirmiş (presbiyopi) hastalarda değerlendiriliyor.
- Göz dokularının sağlığı: Lens dışındaki göz dokularında, özellikle kornea ve retinada (sarı nokta ve sinir tabakası) merceklerin optik yapısına engel olacak bir hastalık bulunmaması gerekiyor.
- Katarakt hastaları: Zaten katarakt ameliyatı olması gereken ve sonrasında gözlüksüz yaşamak isteyen uygun adaylarda bu mercekler tercih edilebiliyor.
Gece ışık halkaları ve kontrast kaybı olabilir mi?
Doğal lens esneyerek ve kalınlığını değiştirerek netleme yaparken, yapay lenslerin böyle bir hareket kabiliyeti yok. Bu lensler netliği yüzeylerindeki özel optik halkalar ve mikro yapılarla sağlıyor; göze gelen ışığı bölerek bir kısmını uzağa, bir kısmını orta mesafeye, bir kısmını yakına yönlendiriyor. Dicle’ye göre bu çalışma prensibi bazı optik özellikleri de beraberinde getiriyor:
- Kontrast değişimi: Işık farklı odaklara paylaştırıldığı için tek odaklı lense kıyasla özellikle loş ışıkta uzağa bakarken hafif bir kontrast kaybı yaşanabiliyor.
- Işık fenomenleri (halo, glare, starburst): Lens yüzeyindeki halkalar karanlıkta ışığın bir kısmının dağılmasına yol açabiliyor; bu durum geceleri araba kullanırken farların etrafında hareler, parlama ve ışık saçılmaları şeklinde algılanabiliyor.
Nöroadaptasyon: Beyin yeni görüşe alışıyor
Dicle’ye göre hastaların neredeyse tamamında bu optik fenomenler geçici. İnsan beyni filtreleme ve öğrenme kapasitesine sahip; tıpta buna “nöroadaptasyon” deniyor. Sabah giyilen çorabın tenle temasının gün içinde unutulması gibi, ilk aylarda gece farlarında fark edilen saçılma ve hareler de ortalama 3 ila 6 ay içinde beyin tarafından normalize ediliyor ve hastaların çoğunda kalıcı bir rahatsızlık yaratmıyor.
Uygulamanın temel amacı yaşam kalitesini artırmak. Doğru planlamayla yapılan cerrahi sayesinde hasta sabah uyandığında saate bakabiliyor, telefondaki mesajı gözlüksüz okuyabiliyor, araba kullanıp bilgisayarda çalışırken hayatını çerçeveye bağlı kalmadan sürdürebiliyor.
Sık sorulan sorular
Akıllı lens ile özellikli lens aynı şey mi?
Evet. “Akıllı lens” halk arasındaki adı; tıbbi adı “premium” ya da “özellikli lens”. Op. Dr. Diclehan Ali Dicle’ye göre gerçek akıllı lens, gençlikteki doğal merceğimiz.
Akıllı lens kimlere takılabilir?
45 yaş üzerinde hem uzak hem yakın gözlük ihtiyacı olan ve göz dokuları sağlıklı kişilere ya da katarakt ameliyatı olacak uygun adaylara uygulanabiliyor.
Trifokal lens ile EDOF lens arasındaki fark nedir?
Trifokal lensler uzak, orta ve yakın olmak üzere üç odağı hedeflerken EDOF lensler özellikle uzak ve orta mesafede kesintisiz görüş ve fonksiyonel bir yakın görüş sunuyor.
Akıllı lens sonrası gece görülen ışık halkaları kalıcı mı?
Çoğu hastada geçici. Beynin uyum süreciyle ortalama 3 ila 6 ay içinde belirgin şekilde azalıyor.
Görüş: Op. Dr. Diclehan Ali Dicle, Göz Hastalıkları Bölümü, Daviva Avcılar Hastanesi.
