El hastalıkları artık yalnızca ofis çalışanlarının sorunu değil. Akıllı telefon, tablet ve bilgisayarların yoğun kullanımı, klavye ve fareyle yapılan tekrarlayıcı hareketler, karpal tünel sendromu, tetik parmak ve başparmak kök eklem kireçlenmesini gençlerde de sık görülür hale getiriyor. Acıbadem Üniversitesi Atakent Hastanesi Ortopedi ve Travmatoloji, El Cerrahisi Uzmanı Dr. Mehmet Çavuş, “Dijital alışkanlıkların bu şekilde devam etmesi halinde önümüzdeki yıllarda 20’li yaşlardaki hastaların oranının da hızla artacağını öngörüyoruz” diyor.
Karpal tünel sendromu: Geceleri ağrıyla uyanıyorsanız
El hastalıkları arasında en sık görüleni karpal tünel sendromu. Dr. Çavuş hastalığı şöyle anlatıyor: “El bileğinde dar bir kanaldan geçen median sinirin baskı altında kalmasıyla gelişen hastalık başparmak, işaret, orta ve yüzük parmağında uyuşma, karıncalanma ve güç kaybıyla kendini gösterir. Özellikle geceleri artan ağrı hastayı uykusundan uyandırabilir. Bazı hastalar sabah uyandıklarında ellerini kendilerine ait değilmiş veya iki beton kütleyi hareket ettirmeye çalışıyormuş gibi hisseder. Hasta zamanla telefon, kahve fincanı veya başka bir eşyayı farkında olmadan elinden düşürebilir. Tedavi edilmezse, sinirde kalıcı hasar ve başparmak çevresindeki kaslarda erime gelişebilir.” Bu hastalığın gece uyuşmasıyla ilişkisini karpal tünel sendromu yazımızda da ele almıştık.
Tetik parmak: Parmağınız “tık” diye açılıyorsa
Tetik parmak, parmağı büken tendonun ve içinden geçtiği kılıfın kalınlaşıp ödemlenmesi sonucunda ortaya çıkıyor. Parmak bükülürken ya da açılırken takılabiliyor, bir süre kilitli kaldıktan sonra “tık” sesiyle aniden serbest kalabiliyor. Parmak kökünde ağrı ve küçük, sert bir şişlik de hissedilebiliyor. Dr. Çavuş’a göre saatlerce ekranda gezinmek, sürekli mesaj yazmak ve parmaklara dinlenme fırsatı vermeden tekrarlayıcı hareketler yapmak yakınmaları tetikleyebiliyor. Kilitlenme sıklaşıyor ve parmak diğer elle açılmak zorunda kalınıyorsa mutlaka doktora başvurmak gerekiyor; tedaviyle başarılı sonuçlar alınabiliyor.
Başparmak kök eklem kireçlenmesi: Kavanoz kapağı açarken ağrı
Tıptaki adıyla rizartroz, başparmağın el bileğiyle birleştiği eklemdeki kıkırdağın aşınmasıyla gelişiyor ve son yıllarda artış gösteriyor. Dr. Çavuş’a göre hastalık genellikle cep telefonunun yanlış kullanımıyla tetikleniyor: Geniş ekranlı ve ağır telefonları tek elle tutup başparmakla ekranın her noktasına ulaşmaya çalışmak, bu eklemdeki mekanik yükü artırabiliyor. Zamanla kavanoz kapağı açmak, anahtar çevirmek ya da telefon tutmak bile zorlaşabiliyor. Dr. Çavuş, her ağrının kireçlenme anlamına gelmediğini, sorunun hekim muayenesi ve gerekirse görüntüleme yöntemleriyle tespit edilebileceğini vurguluyor.
El hastalıklarında tedavi geciktirilmemeli
Dr. Çavuş, tedavinin geciktirilmesinin hastalığın türüne ve şiddetine bağlı olarak kalıcı kas erimesine, geri dönüşü zor sinir hasarına ve ince motor becerilerinin kaybına kadar ilerleyebileceğini belirtiyor. Aktivite düzenlemesi, atel kullanımı, ilaç tedavileri, enjeksiyonlar ve egzersiz gibi yöntemlerle sonuç alınamayan ya da ileri sinir hasarı bulunan hastalarda cerrahi yönteme başvurulabiliyor.
El sağlığı için 7 basit önlem
Dr. Çavuş’un el sağlığını korumak için önerileri şöyle:
- Klavye ve fare kullanırken ön kolunuzla eliniz aynı hizada olsun. Gerekirse jel destekli ped ya da klavye altlığından yararlanın, bileğinizi düz tutun.
- Her 30-40 dakikada bir mola verin; ellerinizi klavyeden çekip kollarınızı aşağı doğru serbest bırakın ve yaklaşık bir dakika hafifçe sallayın.
- Telefonda bütün işlemleri başparmakla yapmak yerine iki elinizi ya da işaret parmağınızı kullanın.
- Fareyi hafif tutun, sıkmayın.
- Basit bir paket lastiğini parmaklarınızın dışına geçirip yavaşça açıp kapatın.
- Kolunuzu dirseği bükmeden öne uzatın, diğer elinizle parmaklarınızı nazikçe kendinize doğru çekip 10 saniye bekleyin. Ardından elinizi ters çevirerek hareketi diğer yönde tekrarlayın.
- Egzersiz sırasında ağrı, uyuşma ya da yakınmalarda artış olursa hareketi bırakın ve hekime danışın.
Sık sorulan sorular
El hastalıkları neden gençlerde artıyor?
Dr. Mehmet Çavuş’a göre akıllı telefon, tablet ve bilgisayarların yoğun kullanımı ve tekrarlayıcı hareketler bu hastalıkları gençlerde de sık görülür hale getiriyor.
Karpal tünel sendromunun belirtileri neler?
Başparmak, işaret, orta ve yüzük parmağında uyuşma, karıncalanma ve güç kaybı görülüyor; ağrı özellikle geceleri artabiliyor.
Tetik parmak ne zaman doktora gitmeyi gerektirir?
Kilitlenme sıklaşıyor ve parmak ancak diğer elle açılabiliyorsa mutlaka doktora başvurmak gerekiyor.
Telefon kullanırken eller nasıl korunur?
Telefonu tek elle tutup her işlemi başparmakla yapmak yerine iki el ya da işaret parmağı kullanmak, eklemdeki yükü azaltıyor.
Kaynaklar
- Türk Ortopedi ve Travmatoloji Birliği Derneği (TOTBİD)
- T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü
